Het waarschuwen voor de wetenschap ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Dat is niet OK want verreweg de meeste wetenschap zal integer worden bedreven. Zeker bij wetenschap die als maatschappelijk niet erg relevant wordt gezien. Dat is het overgrote deel. Daar kan best onderzoek bij zijn dat tot inzichten gaat leiden die de wereld gaan veranderen maar dat tekent zich nog niet duidelijk af. Het wordt pas kritisch als a) de concrete toepassing in beeld komt en b) de schaalgrootte interessant is: de potentiële afzetmarkt van een vinding.
Patenten spelen daarbij een rol, ook in de medische wetenschappen. Farma heeft vooralsnog voldoende middelen om elke -eventueel licht aangepaste- formule patenteerbaar te maken, aan een merk te koppelen en merkloze alternatieven weg te zetten als kwakzalverij. Dat gebeurt op vergelijkbare wijze met adviezen en studies: stroken die niet met de Farma-framing, dan is het desinformatie. Zelfs wetenschappelijke artikelen worden teruggetrokken onder druk van externe factoren, niet op wetenschappelijke gronden. Ik beperk het hier tot Farma maar we zien hetzelfde gebeuren in de klimaatindustrie, de energiemarkt, in de migratie-industrie etc.
De eerste vraag om betrouwbaarheid in te schatten: zijn er belangen in het spel, zijn er concrete toepassingen in beeld? Maar vooral: wat leren we van het verleden? Zijn er, terugkijkend, behandelingen of preventieve maatregelen concreet toegepast waarbij ‘de wetenschap’ heeft aangetoond de plank volledig mis te kunnen staan? Een X-post van @SamaHoole zette een en ander op een rijtje, dat ik hieronder nog wat verder uitbreid.
Jaren 1880
Coca-Cola wordt aanbevolen als gezondheidsdrank. Bevatte toen cocaïne.
Jaren 1890
Een nieuwe hoestsiroop van Bayer, het niet-verslavende alternatief voor morfine, dat op de markt werd gebracht voor kinderen. De siroop bevatte heroïne en werd ook aan baby’s gegeven.
Jaren 1900
Calomel-tandpoeder, voor op het tandvlees van je baby. Het is een kwikverbinding, die een hele generatie met de ‘roze ziekte’ achterlaat. Gezwollen, schilferende handen en voeten, maandenlang geschreeuw, en sommigen van hen stierven.
Jaren 1910
Koken doe je nu met Crisco, op de markt gebracht door een zeep- en kaarsenfabrikant, omdat katoenzaadolie hip is en reuzel iets is wat je oma gebruikte – dat kan echt niet meer. Het proces dat olie tot smeerbaar vet maakte produceerde transvetten. Gif (zoek maar na) dat pas een eeuw later volledig werd verboden.
Jaren 1920
De American Medical Association keurde radiumtherapie goed. Dus voor een zeurende armblessure schrijft je arts, opgeleid aan een topuniversiteit, een officieel geregistreerd medicijn (Radithor) voor: gecertificeerd radioactief water waar je van opknapt. Het recept is drie kleine flesjes daags. Veilig en effectief. Totdat je tanden beginnen uit te valllen en even later je kaak spontaan begint te desintegreren. Nog later vallen er gaten in je schedel. Je sterft aan stralingsvergiftiging en wordt begraven in een loden kist, omdat je lichaam nog steeds radioactief is. Echt gebeurd: de spraakmakende radium case van golfkampioen en later grootindustrieel Eben Byers.
Minder aandacht was er voor de Radiummeisjes. Radium zat ook in lichtgevende verf op wijzerplaten, die meisjes in de fabriek aanbrachten, met een penseeltje waarvan ze de tip tussen de lippen tot een puntje draaiden. De bedrijfsartsen wisten al sinds 1925 dat radium dodelijk was. Ze publiceerden er niets over. Ze lieten de meisjes doorwerken. Sterker nog: toen de eerste rechtszaken kwamen, huurde U.S. Radium Corporation artsen in die onder ede verklaarden dat de vrouwen gewoon syfilis hadden. Radium kon het niet zijn, dat was immers goedgekeurd en dus veilig.
Jaren 1930
DES (diethylstilbestrol) werd uitgevonden en zou een spoor door vele decennia trekken: voorgeschreven aan miljoenen zwangere vrouwen om miskramen te voorkomen. Later bleek het zeldzame kankers bij de dochters te veroorzaken. Het werd nog tot in de jaren ’60 voorgeschreven, ook nadat al bekend was dat het bij honden kanker veroorzaakte.
Nog een, meer jaren ’30: ‘Elixir Sulfanilamide’: een chemicus lost een nieuw sulfa-medicijn op in diethyleenglycol, een antivriesmiddel. Het kost 107 mensen het leven, voornamelijk kinderen.
De FDA had in die tijd geen bevoegdheid om medicijnen op veiligheid te testen vóór ze op de markt kwamen. Dat kwam pas in 1938, naar aanleiding van Radithor en deze antivries-scam.
In 1935 vindt Egas Moniz ‘leucotomie’ uit. Geen geneesmiddel, maar wat we tegenwoordig eerder een maatregel zouden noemen: het doorsnijden van de verbindingen tussen de voorste hersenen en de rest. Het “succes” werd gemeten in hoe rustig de patiënt werd op de afdeling.
Jaren 1940
Walter Freeman maakte de leucotomie-ingreep laagdrempelig met een ijspriem (lobotomie) – en daarmee ook commercieel interessanter, althans voor hemzelf. Hij behandelde aan huis met zijn lobotomobiel. Ongeveer 5% stierf direct aan de lobotomische ingreep. Nog eens 15% kreeg epileptische aanvallen, permanente incontinentie, of extreme apathie. In 1949 wordt de Nobel Prijs uitgereikt aan de bedenker van lobotomie: Egas Moniz.
Ook gezonde sigaretten doken op. De jaren 40 zijn de jaren van de Amerikaanse artsen met een nonchalante Camel filter in de mondhoek. How cool. Artsen roken dit merk meer dan enig ander, dat staat nota bene in een advertentie in het Journal of the American Medical Association. Dus dan moet het wel waar zijn.
Jaren 1950
DDT wordt over je keuken, je tuin en je kinderen op school gespoten. Paul Hermann Müller, chemicus in dienst van J.R. Geigy (later Ciba-Geigy, nu Novartis) kreeg de Nobelprijs voor Geneeskunde al in 1948 dus dan moet het wel veilig en effectief zijn. DDT wordt nog wel ingezet, als wondermiddel tegen malaria: het doodt muskieten bij contact. De productie en toepassing ervan is nu streng gereguleerd.
Jaren 1960
Vrouwen slikten thalidomide (bij ons: Softenon) tegen ochtendmisselijkheid. Het was veilig en effectief. Meer dan tienduizend kinderen worden geboren met ontbrekende of verkorte ledematen.
Benzodiazepinen (Valium, Librium) werden massaal voorgeschreven aan huisvrouwen als “moeders kleine helper.” Het leidde tot een verslavingsepidemie.
Jaren 1970
We smeerden geen echte boter meer (in het Maastrichts: “Gooi boter” – goede boter). Het nieuwe keuken- en smeervet was margarine, op aanraden van de American Heart Association. Dit vervangende vet werd later, in 2015 verboden omdat het in elke hoeveelheid onveilig was. Weer die transvetten. (Maar dat wisten we toch al…?)
Jaren 1980
Het vet verdwijnt uit alles en suiker komt er weer in om het eetbaar te maken. Obesitas begint een stijging die nooit meer is afgenomen.
Jaren 1990
OxyContin (EU: oxycodon) -weer een pijnstiller- komt in de VS op de markt. Als het effect afneemt, instrueert de farmaceut de artsen om de dosis te verdubbelen. Zie de serie “Painkiller” op Netflix. Het bedrijf Purdue bekent later schuld aan criminele misleiding door verkeerde etikettering, en het aantal overdoses loopt op tot honderdduizenden. Tot in 2010 wordt het middel goedgekeurd in NL. Bij de uitbreiding naar hogere doseringen oordeelt het CBG letterlijk: “OxyContin is a well-known medicinal product with an established safety profile.” Dat was drie jaar nadat Purdue in de VS al schuldig had gepleit aan criminele misleiding door verkeerde etikettering. De zaak uit 2007, waarin Purdue toegaf artsen te hebben misleid over het verslavingsrisico, was wereldnieuws geweest. Het CBG keurde intussen vrolijk doseringen tot 160 mg goed.
Jaren 2000
Vioxx was de pijnstiller van Merck die een bekende bijwerking van de gangbare pijnstillers (NSAID’s) zou verhelpen: maagbloedingen. Vioxx wordt een hit: aan 20 miljoen Amerikanen voorgeschreven. Merck’s eigen onderzoekers wisten echter vóór de marktintroductie al dat het middel theoretisch het risico op trombose verhoogt. In 2000 bevestigt een grootschalige studie dat ook: vijf keer zoveel hartinfarcten. De EMA blijft het goedkeuren, met een extra aantekening in de bijsluiter. Pas in 2004 haalt Merck Vioxx wereldwijd van de markt. Geschat wordt dat deze pijnstiller alleen al in de VS tussen de 88.000 en 166.000 hartinfarcten en plotselinge hartdoden heeft veroorzaakt, waarvan ca. 35% dodelijk. Europese cijfers zijn niet bekend maar als de cijfers van Mercks eigen trials worden geëxtrapoleerd, gaat het wereldwijd om honderdduizenden doden. Merck betaalt miljarden aan schikkingen. Niemand wordt vervolgd. Dat was 25 jaar geleden. Iets van gemerkt?
Jaren 2010
Omdat ik ervaringsdeskundige ben: er was een hausse aan nieuwe kunstheupen van Johnson & Johnson: de modernste metaal-op-metaaltechnologie. Mijn orthopeed had het er destijds ook over – maar die koos toch liever voor de klassieke methode (ben ik hem nog steeds dankbaar voor). J&J weet dan al twee jaar dat hun ontwerp metaalslijpsel in de bloedbaan brengt, maar verzwijgt dat. Daardoor sterft spierweefsel af en kan er kobalt- en chroomvergiftiging optreden. Binnen vijf jaar moet de heup er bij één op de vijf patiënten weer uit. J&J roept het implantaat terug, maar biedt niet eens excuses aan.
Jaren 2020
De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat in 2023 naar Katalin Karikó en Drew Weissman voor hun werk aan nucleoside-base-modificaties die de mRNA-vaccins tegen COVID-19 mogelijk maakten. De ontdekking dateert weliswaar uit 2005, maar de prijs kwam pas nadat de technologie op honderden miljoenen mensen was losgelaten. Het patroon is bekend: eerst de massale uitrol, dan de hoogste wetenschappelijke bekroning, en de echte langetermijn-effecten – die zijn per definitie nog onbekend.
Of al wel bekend, zoals bij statines, waarbij de indicatiedrempel steeds verder wordt verlaagd terwijl de werkzaamheid zeer ter discussie staat. De all-cause mortality gaat er niet van omlaag. Mensen sterven even vaak, alleen staat er op de overlijdensakte iets anders.
Een apart hoofdstuk zijn anti-depressiva, waar miljoenen aan vastzitten omdat ontwenningsverschijnselen worden aangezien voor een terugkerende depressie.
De opsomming is niet uitputtend. Over vijftig jaar lezen onze kleinkinderen dit terug, zoals wij nu teruglezen over Moniz en Müller. Of misschien niet…
Dit nooit meer
Dit waren allemaal geen uitzonderlijke gevallen. Achter elk van bovengenoemde missers stond een medische beroepsorganisatie, was de science settled in de wetenschappelijke literatuur, bevestigd door mannen in witte jassen. Wie de adviezen opvolgde, was dus niet dom. Die had simpelweg vertrouwen in de meest gekwalificeerde mensen die er waren.
Er is veel ‘geschikt’; een woord dat over geld gaat. Het betekent dat er geen geld meer werd gestoken in het onderzoeken van de vragen, dus werden ze niet meer gesteld.
Persoonlijke noot
Ik neem 2-wekelijkse vaccinaties (pun intended) met een biological, Adalimumab. Ik ben de medische wetenschap ongelofelijk dankbaar voor het tweede leven dat mij hiermee is gegund. Ik heb ervaren dat het een zorgvuldig onderzocht en ingevoerd medicijn is, waarbij elke groep patiënten met een afgebakend ziektebeeld, individueel blijvend wordt gemonitord.
Waar het vooral fout lijkt te gaat is in de marketingklare toepassingen met grote doelgroepen, zoals algemene pijnbestrijding en vaccins. De preventieve geneeskunde is natuurlijk het meest interessant: de potentiële markt is dan ineens de hele wereldbevolking, inclusief gezonde mensen van alle leeftijden. Tegen die astronomische belangen kan geen controlemaatregel op. Voeg daar nog eens bij dat er bij virus/vaccin-combinaties grote overlap is met ‘Gain-of-Function’ oftewel ‘pandemische paraatheid research’ en het is mij volstrekt duidelijk dat er e-mails gedelete moeten worden, dat geheime diensten moeten worden gewaarschuwd als er iets is gelekt, dat de NAVO via nationale veiligheidsdiensten de regie neemt, dat farmaceuten afzet werd gegarandeerd onder complete vrijwaring – enzovoorts.
En als braafste jongetje van de klas (onze premier was immers kandidaat-SG bij de NAVO – ‘Wij tegen de rest’) wordt de NL bevolking publieke informatie onthouden vanwege Staatsbelang. Dat is niet veel anders dan ‘Delete this e-mail after reading and don’t forget to empty your trash’.