Tijdens het wandelen met de hond -ja: enkelvoud want de 15-jarige Teun heeft een spuitje gehad van de dokter, hartverscheurend- verplicht ik mij altijd om naar Radio1 te luisteren. Zo blijf ik een beetje op de hoogte te blijven van wat er in Hilversum zoal speelt. Niet dat Hilversum zelf zo belangrijk is, maar omdat iedereen daarnaar luistert.
Deze week trakteerden mijn oortjes mij op een zorgelijk gesprek over de toename van mensen in de WIA, in ‘de laatste jaren’. Welke jaren dat waren werd niet gepreciseerd. Dus ik ging eens kijken bij het CBS. De (kwartaal)gegevens die ik kon vinden gaan terug tot 2013.
Er is ‘de laatste jaren’ wel een stijging maar die was er in de tien jaar daarvoor ook al en waarschijnlijk nog wel langer ook. Dus om juist nú de alarmbel te luiden over gestegen WIA-instroom van ‘de laatste jaren’… Wie even googlet, ziet dat er veel over is geschreven, ook eerder al. Maar het klonk nu wel erg urgent en niemand begreep wat de oorzaak was, de experts braken zich vergeefs het hoofd erover.
Wat kan dat dan zijn? Met het toenemende aantal part-timers en de groei van de bevolking groeit misschien de beroepsbevolking – en daardoor ook de WIA-instroom: loopt dat misschien gelijk op? Dan zou het percentage constant blijven. Dat is niet zo. De lijn blijft net zo stijgend, ook relatief gezien.
Inzoomen dan: WIA-uitkeringen kennen twee categorieën: IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) en WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten). Zit daar misschien nog verschil in? Ah – kijk. Te verwachten natuurlijk.
Bij IVA lijkt niet veel te gebeuren. Dat zijn degenen zonder uitzicht op re-integratie. Maar iemand bij wie nog niet vaststaat dat de arbeidsongeschiktheid blijvend is, wordt in de WGA geplaatst. Vervroegde aanvraag is mogelijk vanaf 3 weken ziekte; oorspronkelijk bedoeld voor zieken zonder uitzicht op herstel (IVA), zoals bij blijvende invalidering. Maar mensen van wie wordt verwacht dat ze toch wel weer zullen herstellen, worden bij WGA ingedeeld.
In de rode WGA-lijn in Grafiek 3 zien we in 2017-2018 een duidelijke knik naar beneden. Na enig speurwerk blijkt die het gevolg te zijn van een administratieve omzetting. Ik heb daarom de vrijheid genomen om op de periode pre-2018 een simpele correctie toe te passen, zodat de lijn weer netjes doorloopt in de hiernavolgende grafieken. De andere optie was geweest om pas vanaf 2018 te gaan kijken. Doe dat vooral als dat beter voelt, het doet aan het verhaal niets af.
Vrouwen en mannen
De expert op Radio1 liet zich ook ontvallen dat het met name vrouwen zijn die de laatste jaren een verhoogde instroom vertonen. Eerlijk gezegd was dat de trigger die mij verder deed kijken want je weet, als ze aan onze meisjes komen… De rode WGA-lijn uit de vorige grafiek is hier uitgesplitst naar Mannen en Vrouwen. Ik heb voor het gemak lineaire trendlintjes toegevoegd.
Wat moeten we hier nu van maken? Ik heb ChatGPT, Claude en Grok gevraagd naar mogelijke verklaringen van de bult in Q3 en Q4 van 2021 en de scherpere stijging in de jaren daarna.
AI legt het uit.
ChatGPT had als verklaring: …een uitzonderlijk hoge WGA-instroom in 2021, relatief geringe WGA-uitstroom, toename van WIA-voorschotten door UWV-beoordelingsachterstanden → daardoor een oplopend WGA-bestand.
Weinig verklarend, vond ik, behalve misschien de ingehaalde achterstanden, precies in 2021. En aan de mannen zijn ze bij die inhaaloperatie nog steeds niet toegekomen? Kom nou zeg. Kortom – afgekeurd.
Claude maakte er een lange sessie van en houdt zich soms wat van de domme. Hij was uiteindelijk wel de enige die kwam met de volgende verklaring van CBS, in de tabeltoelichting: “In oktober 2021 is een stijging te zien van het aantal personen met een WGA-uitkering. De oorzaak hiervan is een kwaliteitsverbetering van het proces waardoor een groep eigenrisicodragers die eerder ontbrak nu wel meegenomen wordt.”
Dat is dus de CBS-verklaring voor toegenomen WIA-cijfers. ‘Vergrijzing’ werkte hier natuurlijk niet – we hebben het over de arbeidspopulatie. De impact van de ‘kwaliteitsverbetering’ wordt niet gespecificeerd. Welke groep eigenrisicodragers dan? Waarom laten mannen totaal geen stijging zien? Vrouwen zijn vaker eigenrisicodrager dan mannen (37% meer) maar dan nog: als een administratieve “kwaliteitsverbetering” een groep eigenrisicodragers toevoegt die eerder ontbrak, waarom zou die groep dan voor zo’n 100% uit vrouwen bestaan? Eigenrisicodragerschap is geen geslachtskenmerk, ook niet als je je als zodanig identificeert. Misschien zit de correctie vooral in de zorg of het onderwijs – maar dan nog zou je een zichtbare, zij het kleinere, beweging bij mannen verwachten.
Schoorvoetend kwam Claude toch ook wel bij Long Covid uit, vooral nadat ik hem erop wees dat er niet alleen een verhoging was in 2021 maar dat de stijging daarna ook versnelt. “De correctie verklaart de sprong; ze verklaart niet waarom de helling daarna permanent anders blijft.”
Grok heeft nog het beste verhaal. Ook Grok noemt de administratie maar sluit af met “een combinatie van een eenmalig administratief effect in 2021 (voorschotten + vangnetters) plus een aanhoudende inhoudelijke stijging (long COVID + mentale gezondheid) die daarna doorzet.”
Trek je eigen conclusies
De versnelling zit dus in de WGA, de groep met re-integratiekansen, de niet-duurzame gevallen, en voornamelijk bij vrouwen, in werkzame leeftijd. Ik zie een overlap met het Post-Covid rapport van C-Support.
Misschien kan de Parlementaire Enquêtecommissie nog een paar verhoren doen om te achterhalen waar die vreemde stijging vandaan komt. Help ze anders in de comments (je begrijpt wel wat je beter niet kunt noemen).
–
P.S.: Op de UWV-website is te lezen dat de psychische diagnoses bij de WIA-toewijzingen toenemen en de Long Covid diagnoses terugvallen. Is dat stuivertje wisselen…?
Beetje off-topic misschien maar afgelopen week mocht ik weer plaatsnemen in het Q&A-panel na vertoning van de docu “De Stilte Schreeuwt” van Frank de Rooy.
