“In een wereld waar de schaduw van een veiligheidsdienst de besluiten over onze gezondheid dicteert, is de waarheid een zeldzaam goed. Terwijl de stemmen van de gekozen vertegenwoordigers verstommen, worden de levens van miljoenen beheerd door een onzichtbare hand die zich verschuilt achter de façade van crisisbeheersing. De democratie, ooit een baken van hoop, is verworden tot een schim, gevangen in de greep van angst en controle.”
Commissielid Mutluer vroeg tijdens het verhoor of VWS in de lead was geweest bij het coronabeleid. Het antwoord verraste velen.
Marjolijn Sonnema, tijdens corona directeur-generaal Volksgezondheid, deed maandag bij een verhoor van de parlementaire enquêtecommissie corona een opvallende mededeling die op sociale media direct voor opschudding zorgde. Niet het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), maar de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) was degene die de maatregelenpakketten tijdens de coronacrisis voorbereide en ter besluitvorming voorlegde:
Wat Sonnema precies zei
Commissielid Mutluer vroeg tijdens het verhoor rechtstreeks aan Sonnema of VWS in de lead was geweest bij het coronabeleid. Het antwoord verraste velen: voor de maatregelen was dat niet per se het geval, zo stelde Sonnema. Ze wees expliciet naar de NCTV als de partij die de maatregelenpakketten samenstelde en die voorlegde in de Adviescommissie Crisisbeheersing (ACC) en de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCC). Dat is een behoorlijk andere voorstelling van zaken dan de officiële communicatie tijdens de coronacrisis suggereerde, waarbij VWS als het sturende departement werd gepresenteerd.
Een veiligheidsdienst aan het roer van volksgezondheidsbeslissingen
De NCTV is van oorsprong een dienst die zich bezighoudt met nationale veiligheid, terrorismebestrijding en crisisbeheersing — niet met volksgezondheid. Dat uitgerekend deze organisatie de maatregelenpakketten voorbereidde die het dagelijks leven van miljoenen Nederlanders ingrijpend beperkten, roept de nodige vragen op. Waar lag de democratische controle? Wie hield toezicht op een dienst die normaal gesproken in de schaduw van de nationale veiligheid opereert en nu de touwtjes van het coronabeleid in handen had?
Wob-onderzoeker Cees van den Bos had het al in 2022 uitgeschreven
Wie in november 2022 de Substack van Wob-onderzoeker Cees van den Bos las, had dit nieuws al in handen. Op basis van interne overheidsdocumenten die hij via Wob-verzoeken (Wet openbaarheid van bestuur) had verkregen, beschreef hij destijds uitgebreid hoe de NCTV nauw betrokken was bij zowel de totstandkoming als de handhaving van de coronamaatregelen. Hij documenteerde dat al in maart 2020 ambtelijk werd overlegd over de juridische basis voor vergaande maatregelen zoals de avondklok en mondkapjesplicht — lang voordat er publiekelijk iets over bekend werd gemaakt.
Van den Bos reageert nu, begrijpelijkerwijs, met een gevoel van bevestiging. Hij wijst erop dat hij na vier jaar nog altijd geen rectificatie heeft hoeven plaatsen. Wie hem destijds waarschuwde dat hij te ver ging, heeft nu het antwoord gekregen via een officieel verhoor onder ede.
Factcheckers en trollen als verlengstuk van de onderdrukkingsmachine
Huisarts Els van Veen benoemt iets wat veel mensen in die periode aan den lijve hebben ondervonden: wie opperde dat de NCTV de feitelijke drijvende kracht was achter de coronamaatregelen, werd weggezet als complotdenker of ‘wappie’. Factcheckers sprongen bovenop zulke claims. Kritische journalisten, artsen en burgers werden in de hoek gezet. En wat blijkt nu? De feiten geven de ‘wappies’ gelijk.
Daar komt nog iets verontrustends bij: de NCTV heeft in diezelfde periode mensen die kritisch stonden tegenover het overheidsbeleid gelabeld als ‘anti-institutioneel extremisten’ of als rechtsextremisten. Het is een strategie die rechtstreeks uit het handboek van autoritaire systemen komt — kritische burgers criminaliseren om hun boodschap te neutraliseren.
‘We werden geregeerd door de NCTV’
Neuroloog Jan Bonte trekt een heldere conclusie: Nederland werd tijdens de coronacrisis feitelijk bestuurd door een veiligheidsdienst die niet gekozen is, geen volksvertegenwoordiging boven zich had en opereerde in een sfeer van geheimhouding. Dat verklaart volgens hem ook waarom het Openbaar Ministerie en de politie zo actief optraden tegen dissidenten — mensen die protesteerden, kritische artsen en journalisten. Als de NCTV de motor achter het beleid was, was handhaving geen volksgezondheidsbelang maar een veiligheidsvraagstuk.
De enquêtecommissie en de vraag die nu gesteld moet worden
De parlementaire enquêtecommissie corona heeft als taak om het coronabeleid grondig te doorlichten. De bekentenis van Sonnema opent een deur die tot nu toe angstvallig gesloten bleef. Want als de NCTV daadwerkelijk de maatregelenpakketten opstelde en niet VWS, dan rijst de vraag: op basis van welk mandaat, welke expertise en welke democratische legitimiteit deed de NCTV dat? En wie heeft die keuze gemaakt om een veiligheidsdienst in de cockpit te zetten van een volksgezondheidscrisis?