“In een wereld waar de waarheid wordt gemanipuleerd en de stemmen van de oprechte klokkenluiders verstomd zijn, wint het RIVM de Huichelaarsbokaal 2026. Terwijl de schaduwen van desinformatie zich over de samenleving verspreiden, blijft de vraag hangen: wie bewaakt de bewakers? In deze dystopie is de enige zekerheid dat de leugens zich vermenigvuldigen, terwijl de waarheid wordt begraven onder een berg van bureaucratische zelfgenoegzaamheid.”
“Het RIVM wint de Huichelaarsbokaal 2026.”
Het RIVM-rapport over “desinformatie” dat deze week naar buiten werd gebracht, verscheen op een opvallend ongelukkig moment: vrijwel tegelijk met de vrijgave van de zogenoemde bolletjesgrafieken, documenten die lange tijd werden achtergehouden en die een vernietigend licht werpen op het coronabeleid van datzelfde instituut.
Wat het RIVM beweert te zien als dreigingen
Volgens het rapport, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS, vormen des- en misinformatie, afbrokkelende internationale samenwerking en de gevolgen van klimaatverandering de voornaamste nieuwe dreigingen voor de Nederlandse volksgezondheid. De onderzoekers spreken van een groeiende onderlinge samenhang tussen deze dreigingen en pleiten voor meer samenwerking tussen overheden, de Europese Unie en mondiale organisaties zoals de WHO. Experts uit wetenschap, beleid en de praktijk werden hiervoor geraadpleegd.
Wie zijn dan die experts, vraag je je misschien af. Nou, bijvoorbeeld Marion Koopmans. Ja, echt. Of wat dacht je van CBS-cijfergoochelaar Ruben van Gaalen? En ook Alma Tostmann, epidemioloog bij het Radboud UMC, vinden we terug in de lijst “experts”. Zij beweerde in gesprek met de NOS zelfs dat ‘het einde van de pandemie pas in zicht is als we blijven vaccineren en bereid blijven om preventieve maatregelen te nemen’. Tuurlijk, Alma!
Dit zijn dus de mensen die waarschuwen voor het gevaar van “desinformatie”. Iets met boter en hoofd. En kilo’s. Maak er maar tonnen van.
Timing doet wenkbrauwen rijzen
De publicatie valt samen met de vrijgave van de bolletjesgrafieken, interne RIVM-documenten waarop het coronatoegangsbewijs (CTB) gebaseerd was. Wat die grafieken laten zien, is ronduit schokkend: gevaccineerde personen bleken een significant aandeel te hebben in de verspreiding van het coronavirus. Dat staat haaks op de jarenlange beweringen van de overheid en het RIVM zelf, die het publiek voorhielden dat vaccinatie transmissie afdoende voorkwam. Miljoenen Nederlanders werden op basis van die claims onder druk gezet om zich te laten vaccineren, en wie dat weigerde werd buitengesloten via het CTB.
Huichelaarsbokaal 2026
De reacties op het nieuwe rapport zijn niet mals. Huisarts Els van Veen reageert direct: “Laten we het eerst eens hebben over jullie eigen desinformatie voordat jullie zo’n grote broek aantrekken.” Het is een sentiment dat breed leeft. Wob-onderzoeker Cees van den Bos gaat nog verder en stelt dat het RIVM de “Huichelaarsbokaal 2026” verdient. Hij wijst erop dat het instituut, daags na de onthulling van de belastende grafieken, een rapport publiceert over desinformatie — een stap die hij omschrijft als een regelrechte aanfluiting.
Van den Bos stelt ook de vraag of er inmiddels NCTV-mensen aan de knoppen zitten bij het RIVM, een verwijzing naar de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid die in het verleden ook betrokken is geweest bij het monitoren van kritische burgers en journalisten.
Geen enkele klokkenluider vanuit het RIVM
Wat opvalt in het bredere debat is de totale stilte vanuit de eigen gelederen van het RIVM. Ondanks de jarenlange controverse over de communicatie rondom het coronabeleid, de vrijgave van belastende interne documenten en de toenemende maatschappelijke druk, heeft zich tot op heden geen enkele medewerker publiekelijk gemeld om tekst en uitleg te geven. Geen klokkenluider, geen interne dissidente stem — niets. Dat roept vragen op over de cultuur binnen het instituut en de mate waarin medewerkers zich vrij voelen om kritisch te zijn op het eigen beleid.
Er zou inmiddels een aanpak zijn tegen des- en misinformatie. Dat klinkt wrang in het licht van de recente onthullingen: als het RIVM zelf onjuiste informatie heeft verspreid over de effecten van vaccins op transmissie, wie controleert dan het instituut dat de controle over “desinformatie” claimt?
WHO en internationale samenwerking als hoeksteen
Een terugkerend thema in het rapport is de roep om meer internationale samenwerking, met de WHO als centrale speler. Dat is opmerkelijk op een moment dat het vertrouwen in de WHO wereldwijd onder druk staat, mede door de omstreden rol van de organisatie tijdens de coronapandemie. Het rapport lijkt die kritiek volledig te negeren en pleit onverkort voor verdere integratie van beleid op mondiaal, Europees, nationaal en regionaal niveau — een agenda die critici herkennen als verdere centralisering van macht over volksgezondheid, weg van de nationale democratische controle.
Het is een vraag die steeds luider klinkt: wie controleert eigenlijk de instanties die zichzelf opwerpen als bewakers van de waarheid? Het RIVM publiceert een rapport over desinformatie terwijl het zelf verwikkeld is in een groeiend schandaal over misleidende communicatie rond het coronabeleid. Intussen wordt de bevolking opnieuw opgeroepen internationale organisaties te vertrouwen en nationale soevereiniteit verder over te dragen. Voor veel Nederlanders voelt dat als een recept voor meer van hetzelfde.
