“In een wereld waar de waarheid als een kostbaar goed wordt verborgen, vecht Cyril Wentzel tegen de schaduwen van de overheid om de data van leven en dood te onthullen. Terwijl de stemmen van de overledenen in de stilte van de statistieken verloren gaan, blijft de vraag hangen: wie betaalt de prijs voor deze duistere geheimhouding? In de strijd om transparantie is de enige uitweg het licht van de Raad van State.”
Cyril Wentzel van de Biomedische Rekenkamer gaat deze zomer in hoger beroep bij de Raad van State om deze data alsnog boven water te krijgen.
De vaccinatie- en sterftecijfers tijdens de coronaperiode worden door de Nederlandse overheid stelselmatig achtergehouden — en daar is nu concreet bewijs voor. Cyril Wentzel van de Biomedische Rekenkamer trekt deze zomer naar de Raad van State voor een hoger beroep, met als doel de overheid te dwingen de volledige, bruikbare data over overledenen en hun vaccinatiestatus eindelijk openbaar te maken.
Hoe begon deze strijd om data?
In 2022 stelde de Biomedische Rekenkamer een ogenschijnlijk eenvoudige vraag: hoe verhoudt de sterfte zich tussen gevaccineerde en niet-gevaccineerde Nederlanders tijdens de coronaperiode? Een logische vraag, zeker gezien de harde campagne waarmee de overheid de bevolking richting vaccinatie dreef. De toenmalige framing was duidelijk: wie niet gevaccineerd was, vormde een gevaar en zou de prijs betalen. Maar de werkelijke cijfers? Die bleven verborgen.
De Biomedische Rekenkamer vroeg via een Wob-verzoek om een tabel met geanonimiseerde gegevens van alle overledenen, gekoppeld aan hun vaccinatiemomenten. Wat volgde was een aaneenschakeling van vertragingstactieken, ontkenningen en juridische strijd die tot op de dag van vandaag voortduurt.
Overheid zei eerst: die data bestaan niet
Het ministerie van VWS en het RIVM stelden aanvankelijk botweg dat de gevraagde data niet beschikbaar waren. Maar tijdens hoorzittingen wist de Biomedische Rekenkamer aan te tonen dat dit pertinent onjuist was. De sterftegegevens van het CBS en de vaccinatiegegevens van het RIVM zijn namelijk wel degelijk aan elkaar gekoppeld aanwezig binnen het VWS-systeem. Pas toen de bestuursrechter in zicht kwam, publiceerde VWS plotsklaps — één maand voor de zitting — toch een tabel.
Een opmerkelijke timing. Maar de vreugde was van korte duur.
De tabel die waardeloos was gemaakt
De in 2024 verstrekte tabel bleek onbruikbaar. In plaats van dag- of weeknauwkeurige overlijdensdata — wat statistisch gezien noodzakelijk is voor zinvolle analyse — werd bij elke overledene slechts de maand van overlijden vermeld. Dat klinkt misschien als een detail, maar het maakt elke serieuze tijdlijnanalyse rondom vaccinatiemomenten en sterfte onmogelijk.
Wentzel stelt dat de tabel ook inhoudelijk niet klopte. De conclusie van de Biomedische Rekenkamer was helder: dit is geen transparantie, dit is een schijnvertoning. De rechtszaak werd dan ook voortgezet.
E-mails onthullen wat de overheid verborg
Via een aanvullend Wob-verzoek wist de Biomedische Rekenkamer e-mails boven water te krijgen die een onthullend kijkje bieden achter de schermen van VWS. De e-mails zijn deels zwartgelakt, maar de fragmenten die wél leesbaar zijn, vertellen een veelzeggend verhaal. In één van de e-mails geeft een ambtenaar toe dat de mededeling dat de data niet beschikbaar waren, achteraf problematisch was — omdat diezelfde data intern wél bestonden.
Dit soort interne communicatie vormt nu een centraal onderdeel van het bewijspakket waarmee Wentzel naar de Raad van State stapt. Volgens hem geeft het bewijs onomstotelijk aan dat sprake is geweest van het bewust achterhouden van informatie richting zowel de rechtbank als de samenleving.
Wat staat er op het spel bij de Raad van State?
Het hoger beroep dat deze zomer dient, draait om één kerneis: geef de volledige, correct opgebouwde tabel vrij. Die tabel moet dag- of weeknauwkeurige overlijdensdatums bevatten, plus de bijbehorende vaccinatietijdstippen van de meer dan 400.000 mensen die in de coronaperiode zijn overleden. De data zijn beschikbaar — dat staat inmiddels vast. De vraag is of de Raad van State de minister zal verplichten die ook daadwerkelijk te verstrekken, en dan via de juiste database.
Wentzel spreekt van vol vertrouwen in de uitkomst, mede dankzij het verzamelde bewijsmateriaal. Zijn hoop is dat de staatsraad oordeelt dat de minister niet langer met een opgepoetste non-tabel kan wegkomen.
Waarom dit iedereen aangaat
De vaccinatie- en sterftecijfers zijn geen abstracte statistieken. Ze gaan over reële mensen die een medische ingreep ondergingen op basis van overheidsinformatie die — zo blijkt nu — niet volledig was. Miljoenen Nederlanders kregen te horen dat vaccinatie veilig, effectief en noodzakelijk was, terwijl de overheid tegelijkertijd de data die dat zouden moeten onderbouwen, zorgvuldig buiten beeld hield.
Als de Raad van State Wentzel in het gelijk stelt, ontstaat voor het eerst de mogelijkheid om op basis van harde, gekoppelde data te onderzoeken wat het verband was tussen vaccinatiemomenten en sterfte in Nederland. Dat is geen complottheorie — dat is basiswetenschap. En het is precies wat de overheid tot nu toe koste wat kost heeft willen voorkomen.