“Voor het WEF moest alles wijken; de stemmen van de gewone mensen verstomden in de schaduw van de elite, terwijl de wereld zich om hen heen in chaos bevond. De schijn van vooruitgang werd gekoesterd, terwijl de echte agenda in het duister werd gesmeed. In deze dystopie, waar belangen boven welzijn gingen, werd de mensheid gereduceerd tot een voetnoot in een verhaal dat niet het hunne was.”
Voor het WEF moest alles wijken.
Waarom stak Wopke Hoekstra als minister van Financiën zoveel energie in het veiligstellen van een uitnodiging voor het World Economic Forum, zelfs toen zijn eigen ambtenaren hem expliciet adviseerden dat níét te doen? Kamerlid Pepijn van Houwelingen heeft interne documenten boven water gehaald die een ongemakkelijk beeld schetsen van hoe de minister zijn prioriteiten stelde — en hoever zijn departement bereid was mee te gaan.
Ambtenaren zeiden nee, Hoekstra ging toch
In 2020, midden in het eerste coronajaar, ontvangt Hoekstra uitnodigingen voor digitale WEF-sessies over duurzaamheid, energietransitie en groene industrie. Dat zijn geen onderwerpen die thuishoren op het bordje van een minister van Financiën — daarvoor heb je Economische Zaken en Klimaat. Zijn eigen ambtenaren gaven intern dan ook een ‘neutraal tot negatief’ advies: de minister had al een overvolle agenda, en de thema’s vielen simpelweg buiten zijn portefeuille.
Eén ambtenaar voegde daar nog aan toe dat Hoekstra de voorgaande bijeenkomsten van de desbetreffende WEF-werkgroep zichtbaar weinig boeiend had gevonden. Toch besloot hij op 7 september aanwezig te zijn. De reden die intern circuleerde: hij kon ook niet té vaak verstek laten gaan. Met andere woorden — de schijn moest worden opgehouden.
De notitie die alles blootlegt
Veelzeggend is wat hieraan vooraf ging. In een interne notitie uit mei 2019, opgesteld door de directie Buitenlandse Financiële Betrekkingen van het ministerie van Financiën staat zwart op wit dat Hoekstra na zijn bezoek aan de jaarvergadering in Davos zelf had aangegeven dat hij “op een meer structurele manier betrokken wil zijn bij het WEF”. De ambtenaren gingen vervolgens op pad om te verkennen wat de mogelijkheden waren.
Het WEF reageerde enthousiast: de minister kon worden betrokken bij hun ‘System Initiative on Shaping the Future of Financial and Monetary Systems’, met deelthema’s als financiële inclusie, cybersecurity en de bestrijding van financiële criminaliteit. Bovendien liep er een aparte Europese werkstroom, met een ‘Manifesto for Europe’ bestemd voor de nieuwe Europese Commissie — een detail dat achteraf bezien bijzonder pikant is, gezien Hoekstra’s latere carrière als Eurocommissaris.
Handgeschreven noot onthult de werkelijke ambitie
Onderaan de notitie staat een handgeschreven toevoeging die de toon zet: men wilde een uitnodiging aan de Nederlandse minister van Financiën — ‘wie dan ook’ — proberen te institutionaliseren. Niet incidenteel deelnemen aan een forum, maar structureel verankeren dat Nederland altijd aan tafel zit bij het WEF. Dat is een volstrekt andere ambitie dan wat publiekelijk bekend was.
Dit roept de vraag op wie hier eigenlijk de agenda bepaalt: de minister, zijn departement, of het World Economic Forum zelf — een privéclub van multinationals en globale elites zonder enig democratisch mandaat.
Interne e-mails tonen de druk achter de schermen
Van Houwelingen deelde ook twee interne e-mails die de sfeer binnen het departement blootleggen. Op 10 mei 2019 laat een ambtenaar van Buitenlandse Financiële Betrekkingen weten dat de Europa-notitie is ‘afgekeurd’ — er waren bezwaren vanwege de agendakrapte van de minister en zijn uiteenlopende belangen. De ambtenaar erkent dat de betrokkenheid bij het WEF “veel tijd gaat kosten” en niet direct aansluit bij zijn ministeriële rol.
Maar slechts zeventien minuten later — aangelegenheden met betrekking tot het WEF hebben nu eenmaal voorrang — komt er een antwoord. Een collega stelt voor het zo te spelen: hoe meer Hoekstra doet voor het WEF, hoe groter de kans op een uitnodiging voor Davos. Als compromis wordt voorgesteld het WEF-werk zoveel mogelijk ambtelijk af te handelen — zodat de minister zelf zo min mogelijk tijd kwijt is, maar de uitnodigingskans toch wordt gemaximaliseerd. Met andere woorden: de schijn van betrokkenheid opbouwen zonder de inhoudelijke last te dragen.
Davos als opstapje naar Brussel?
Het valt moeilijk te negeren dat Wopke Hoekstra kort na zijn periode als minister van Financiën werd benoemd tot Eurocommissaris voor Klimaatactie — precies het terrein waarover de WEF-sessies gingen die oorspronkelijk buiten zijn portefeuille vielen.
Van Houwelingen stelt terecht de vraag waarom een minister van Financiën zo gretig op zoek ging naar structurele inbedding bij een privéforum als het WEF — tegen het advies van zijn eigen mensen in. En waarom zijn ambtenaren bereid waren strategieën te verzinnen om die Davos-uitnodiging te ‘maximaliseren’. Het zijn vragen die in een gezonde democratie beantwoord horen te worden, niet weggemoffeld in gelakte documenten.

