De energie-armoedeval staat wijd open

Fig.1   Bron: HEPI

Het kaartbeeld is duidelijk: de elektriciteitsprijs in Nederland is Europees gezien een middenmoter en de aardgasprijs is de een na hoogste in Europa. Laten we dat eens in detail bekijken.

Fig.2   Bron: HEPI

De grafiek laat zien dat de all-in prijs van een kWh elektriciteit in Nederland in september 2026 € 0,2888 kostte. Dat is een fractie hoger dan de EU-gemiddelde prijs. Maar er is met die Nederlandse elektriciteitsprijs wat bijzonders aan de hand. Sinds januari 2020 krijgt elk huishouden een zogenaamde heffingskorting energiebelasting. Die korting is zelfs gemiddeld iets hoger dan de hoogte van de energiebelastingen, met als gevolg dat een Nederlands huishouden een ‘gemiddelde prijs’ betaalt. Waarom die heffingskorting is ingevoerd vertelt het HEPI rapport ook:

Fig.3   Bron: HEPI

Dat is duidelijk: het doel van die heffingskorting is om gebruikers te bewegen meer elektriciteit te gebruiken ten koste van het gasverbruik. Opmerkelijk is dat er geen ander Europees land een dergelijk beleid voert. Die heffingskorting voor huishoudens is in 2026 een vast bedrag van € 635,19 inclusief btw. Zou die heffingskorting niet bestaan, dan zou de bruto elektriciteitsprijs veel hoger zijn. Bij een gemiddeld verbruik van 2580 kWh in 2025 zou dat betekenen dat de bruto elektriciteitsprijs in Nederland dan tot de hoogste van de EU zouden behoren!

Fig.4   Bron: HEPI

De grafiek van figuur 4 laat zien dat de Nederlandse gasprijs in september 2026 de een na hoogste was van de gehele EU. Alleen Zweden betaalt meer voor aardgas. Dat laatste  kan worden verklaard door de geringe omvang van de Zweedse gasmarkt.  Er zijn slechts  slechts 77.000 huishoudelijke gasklanten in heel Zweden, van wie 50.000 zijn aangesloten op het geïsoleerde gasnetwerk in Stockholm. Dus eigenlijk is de Nederlandse gasprijs de hoogste van Europa. En dan te bedenken dat het nog niet zo lang geleden is dat Nederland de ‘gasrotonde’ van Europa zou moeten worden.

Fig.5   Bron: HEPI

Zoals de tekst van figuur 5 al duidelijk maakt: die extreem hoge gasprijs in Nederland is het gevolg van politieke manipulatie van de energieprijzen.  Hoge gasprijzen (en lagere elektriciteitsprijzen) moeten ervoor zorgen dat huishoudens sneller overschakelen van gas naar elektriciteit. Wat dat betekent voor de huishoudportemonnee is intussen pijnlijk duidelijk geworden.

Hierboven werden de elektriciteits- en gasprijs voor Nederlandse huishoudens vergeleken met die van de overige Europese landen. De verschillen worden vooral veroorzaakt door de verschillen in belastingheffing. Nederland is het enige land dat openlijk de energieprijzen manipuleert om de elektrificatie van het huishoudelijk energiegebruik te stimuleren. Minder gas dus en meer stroom, afgedwongen door prijspolitiek. Afgezien van de netcongestie die dat veroorzaakt betekent dat voor de huishoudens hogere prijzen.

Maar hoe zit het met de elektriciteitsprijzen voor de industrie? Ik vergeleek de industriële stroomprijzen van Nederland, Duitsland, de EU, USA en China met elkaar.

Fig.6   Bronnen: Eurostat, CBS, EIA, IEA, GlobalPetrolPrices

Figuur 6 toont  de bruto elektriciteitsprijzen voor huishoudens in de USA, China, Nederland, Duitsland en de EU, en ook die voor de zogenaamde energie-intensieve industrieën. Dat zijn grote industrieën met een elektriciteitsverbruik van  >150 GWh/jaar.

Vergeleken met de USA en China zijn de huishoudprijzen voor stroom in Nederland en Duitsland extreem hoog. Duitsland spant de kroon met consumentenprijzen die 2,5x zo hoog zijn als die in de USA. De prijzen in Nederland zijn meer dan 1,5x zo hoog als in de USA.

De stroomprijzen voor de energie-intensieve industrieën zijn in de EU meer dan 2x zo hoog als in de USA en China. Gevolg: het wegtrekken van grote industrieën vanwege de energieprijzen. Het feit dat dat niet massaler gebeurt dan momenteel het geval is, is vooral te wijten aan industriële inertie,  het feit dat de vaak kapitale infrastructuur van dergelijke industrieën niet mee kan verhuizen.

De Nederlandse burger betaalt 2x zoveel voor stroom als de grote industrieën in ons land (door o.a. energie-investeringsaftrek). In Duitsland is dat verschil nog veel groter (4x !). Maar nog steeds zijn de elektriciteitsprijzen voor de huishoudens én grote industrieën torenhoog vergeleken met de USA en China.  Veel lager kan ook niet, omdat we in toenemende mate leunen op zogenaamde duurzame energie (zon en wind), die nu eenmaal veel duurder is dan die op basis van fossiele en nucleaire energie.

Conclusie: als we niet als de donder het roer omgooien verzinken we in armoede. Dat we afhankelijk zijn van politici (in Nederland, Duitsland en de EU als geheel ) die wat betreft energie in sprookjes geloven maakt de situatie er niet rooskleuriger op.