Er dreigt in 2028 al een stroomtekort, aldus netbeheerder TenneT in een persbericht dat door de NOS en vrijwel alle mainstreammedia is overgenomen. De NOS stelt dat “[h]et dreigend tekort aan elektriciteit wordt veroorzaakt door de toenemende vraag. Steeds meer bedrijven schakelen over van gas op elektriciteit. Ook particulieren rijden steeds vaker op elektriciteit in plaats van benzine en stoken hun huis warm met elektrische warmtepompen in plaats van gas.”
Wat de NOS niet vermeldt, maar het onderliggende advies van TenneT wel, is dat er in de afgelopen twintig jaar helemaal geen sprake was van een toenemende vraag. Dit schrijft TenneT: “Ondanks dat de vraag naar elektriciteit al sinds ongeveer 2005 niet significant is veranderd (CBS, 2026), blijft de verwachting dat de energietransitie gepaard zal gaan met een significante groei van de elektriciteitsvraag.”
Quizvraag
De laatste maanden peilde ik tijdens lezingen de kennis hierover bij het publiek door middel van een quizvraag. Hoeveel is het elektriciteitsverbruik veranderd sinds 2005? A) gelijk gebleven B) 25% gestegen C) 50% gestegen of D) 100% gestegen. Vrijwel iedereen in de zaal kiest C of D. Want, zo redeneert men, we zijn toch aan het elektrificeren? Huizen van het gas, meer warmtepompen, meer elektrische auto’s en al die datacenters. De overheid zette zelfs een publiekscampagne in – Zet ook de knop om – om niet allemaal tegelijk stroom te gebruiken.
Daar tegenover staat echter dat apparaten steeds efficiënter worden en dat steeds meer industrie de deuren sluit, onder andere vanwege de hoge energieprijzen hier, die weer het gevolg zijn van de in gang gezette energietransitie.
Het elektriciteitsverbruik in Nederland steeg met zo’n 2% per jaar tussen 1990 en 2008 tot zo’n 123 TWh (terawattuur ofwel miljard kilowattuur) om daarna zelfs licht te dalen tot zo’n 115-120 TWh in de laatste jaren. Voor wie het niet gelooft, hieronder de grafiek op basis van CBS-data.
Stroomverbruik in Nederland in de periode 1990 tot en met 2023. (Bron: CBS)
TenneT blijft erin geloven dat de stagnatie in het stroomverbruik in de nabije toekomst toch echt voorbij is. “Elektrificatie wordt voor steeds meer toepassingen gezien als de belangrijkste verduurzamingsroute, zoals bijvoorbeeld voor het leveren van industriële proceswarmte (Rijksoverheid, 2025c). Hoewel efficiëntiewinst op een aantal vlakken de vraag omlaag brengt, zal de geëlektrificeerde energievraag in de industrie, transport en warmtesectoren en de nieuwe energievraag van datacenters deze efficiëntiewinsten ruimschoots overstijgen.”
Tennet verwacht dat zowel in een laag als een hoog scenario de elektriciteitsvraag de komende tien jaar flink gaat stijgen:
Figuur 3-1 uit het Tennet-advies met de verwachte vraag voor de komende tien jaar.
Zoals betoogd in een eerder artikel voor Indepen staat de chemische industrie in Europa het water aan de lippen. Vooral vanwege de hoge energieprijzen. Diverse chemische fabrieken en raffinaderijen gaan sluiten of zijn al gesloten. In Nederland gaat dit harder dan bij onze buren door de extra maatregelen van onze regering om gasgebruik peperduur te maken.
Een scenario waarbij een groot deel van de industrie verdwijnt uit ons land behoort blijkbaar niet tot de opties van TenneT. Alleen de toekomst zal leren hoe realistisch de verwachtingen van TenneT zijn geweest.
Duitsland
Tijdens lezingen stel ik nog een andere vraag. Welk percentage van de stroom in Nederland is duurzaam? A) 3% B) 15% C) 30% of D) 50%. Hier denkt het publiek juist dat het goede antwoord A of B is, terwijl antwoord D het goede is, 50%. Veel mensen vergeten dat in Nederland elektriciteit slechts zo’n 20% van het totale energieverbruik uitmaakt. Vijftig procent ‘duurzame’ stroom betekent dus pas tien procent ‘duurzame’ energie.
Vijftig procent ‘groene’ stroom uit met name zon en wind op land en wind op zee (en nog wat biomassa) is een hoog percentage als je bedenkt dat het om een jaargemiddelde gaat. In de winter levert zon nauwelijks iets op en in de zomer is er met name ’s nachts weinig wind. Met 50% als jaargemiddelde komen er al geregeld pieken voor waarop zon en wind meer dan 100% van de vraag leveren, stroomprijzen negatief worden en er stroom moet worden weggegooid (curtailment heet dat met een duur woord).
In Nederland merken we dat en in Duitsland merken ze dat nog sterker. Dagblad Die Welt kwam onlangs met een artikel over wat ze daar het windstroom-raadsel noemen. Sinds 2020 bouwde Duitsland zo’n 2600 windmolens erbij en ook vele zonneparken (en zon op daken). De jaarlijks geproduceerde groene stroom nam echter nauwelijks toe. De Nederlandse ingenieur Theo Wolters zette de Duitse cijfers op een rijtje. Hij gebruikte daarbij de eerste vijf maanden van het jaar zodat ook 2026 al meegenomen kan worden.
Het is een ingewikkeld plaatje, maar zeer belangrijk, dus ik leid de lezer er doorheen. Langs de y-as staan percentages. Het jaar 2020 is gekozen als referentiejaar en staat daarom op honderd procent. Alle lijnen op een na gaan daar dus doorheen. De lichtgroene lijn die vrij stijl omhoog loopt geeft de spectaculaire groei aan van het geïnstalleerd vermogen aan zon en wind. Dat klinkt ingewikkeld maar geeft simpelweg aan dat er veel nieuwe capaciteit is bijgekomen, windmolens en zonneparken. De groei sinds 2020 is ongeveer 80 procent. Dus tachtig procent meer groene stroom zou je zeggen. Helaas niet. Daarvoor kijken we naar de gele lijn, geleverde zon en wind. Die steeg slechts 7%! Dus 80% meer wind- en zonnecapaciteit om slechts 7% meer zon en windstroom op te wekken. Allemaal gesubsidieerd. Dat is een zeer slechte investering! Er blijkt in het huidige Duitse systeem dus een maximum aandeel zon en wind te zijn dat het net aan kan en dat blijkbaar rond 2020 bereikt werd.
Het aandeel zon en wind (blauwe lijn) volgt in grote lijnen uiteraard de gele lijn, maar komt iets hoger uit. Dat komt doordat het totale elektriciteitsgebruik (stippellijn) gedaald is! Dat is een trend die in Duitsland al tien jaar gaande is. In 2015 was het stroomverbruik nog zo’n 600 TWh, in 2025 was het gedaald tot minder dan 500 TWh. De voornaamste reden: de de-industrialisatie. De Duitse industrie staat mede vanwege de hoge energieprijzen (geen goedkoop gas meer uit Rusland, kerncentrales die gesloten zijn) zwaar onder druk.
Het gevolg van bovenstaande is dat de capaciteitsfactor (de lijn met onderbroken streepjes), dat is een getal dat aangeeft hoe vaak een windmolen of een zonnepaneel op vol vermogen draait flink is gedaald.
Het percentage ‘groene’ stroom is door de licht gestegen productie en de dalende vraag echter wel gestegen en dat is te zien aan de onderste donkergroene lijn. Het was 40% in 2020 en is nu gestegen tot 47%. Die toename wordt uiteraard breed uitgemeten in de Duitse pers om de indruk te wekken dat de Energiewende een succes is.
Kannibalisatie
De 47% in Duitsland is vergelijkbaar met wat we in Nederland halen (zon en wind zijn bij ons goed voor 44% want bij onze 50% groene stroom is ook biomassa inbegrepen) en in Duitsland loopt het systeem al helemaal spaak. Duitse energiedeskundigen speculeren nog over de belangrijkste oorzaken. Een opvallende trend is dat de productie van wind op zee de laatste jaren zelfs terugloopt ondanks de bouw van nieuwe molens. Volgens prof. Sigismund Kobe van de TU Dresden is het mogelijk dat windmolens op zee veel wind afvangen waardoor de opbrengst van nieuwe molens terugloopt. Volgens een andere deskundige is er sprake van “kannibalisatie”. Door de explosieve groei in zon (zoals in Duitsland sinds 2022) zal windstroom minder opbrengen, omdat er op zonnige dagen al veel stroom is. En omgekeerd geldt hetzelfde op zeer winderige dagen.
Er is kortom meer groene stroom dan het net in Duitsland op dit moment aan kan. Natuurlijk is het mogelijk dat er op windstille dagen in de winter (zogenaamde Dunkelflautes) ook tekorten gaan ontstaan de komende jaren, omdat kolen- en gascentrales door het overschot aan gesubsidieerde zon en wind uit de markt gedrukt worden dan wel gesloten worden op last van de overheid vanwege ‘het klimaat’.
TenneT pleit nu voor het snel opzetten van een capaciteitsmarkt, waarbij kolen- en gascentrales betaald worden om stand-by te blijven. Het geeft aan hoe onzinnig en inefficiënt het systeem is dat we aan het bouwen zijn. Zelfs als je nog tien keer zoveel zon- en windcapaciteit neerzet zullen er dagen zijn waarop die nagenoeg geen stroom leveren en blijven we afhankelijk van de back-up van kolen-, gas- of kerncentrales.
Source: https://clintel.nl/er-is-een-stroomoverschot-geen-tekort/
.