Voorzitter Koninklijke Horeca Nederland (KHN)
Woest over de nog steeds aanwezige economische schade
Het MKB, inclusief de horeca, heeft op basis van grove schattingen ca. 57% (zo’n €67 miljard) van de macro-economische schade (ca. €118 miljard) in privé voor zijn rekening genomen. Uit spaarpotten, pensioenvoorzieningen, familieleningen en hypotheken.
De grote bedrijven namen “slechts” ca. €10 miljard voor hun rekening (supermarkten en bouwmarkten draaiden topomzetten).
De overheid nam circa €87 miljard voor zijn rekening.
De consumenten bespaarden juist circa €46 miljard.
Willemsen heeft de cijfers niet, maar hier is hij, terecht, nog steeds woest over, omdat het beeld door de overheid is neergezet dat de Horeca voor 100% gecompenseerd werd…..
Van burgerlijke gehoorzaamheid naar diepe machteloosheid
De opstelling van Robèr Willemsen als voorzitter van Koninklijk Horeca Nederland kenmerkt zich door een weinig principiële koers en een neiging tot opportunisme. In de initiële fase van de crisis, rond maart 2020, liet Willemsen zich volledig meeslepen door de maatschappelijke paniek, terwijl in april 2020 al duidelijk was dat deze paniek overdreven was. Veel van zijn leden hadden dat al door…
Gedreven door een misplaatst verantwoordelijkheidsgevoel sloot een deel van de horeca al op 15 maart de deuren, nog vóórdat de officiële lockdown door het kabinet werd afgekondigd. Mogelijk mede door deze vroege volgzaamheid werd dit aanvankelijk “beloond” met een snelle financiële omschakeling van de overheid: binnen vier à vijf weken werden de eerste steunbedragen al uitbetaald. Dit vroege succes van de MKB-lobby, gesteund door de “diepe zakken” van de ministeries van Economische Zaken, Sociale Zaken en vooral Financiën, zorgde voor onderling vertrouwen.
Pas toen in juni 2020 de operationele restricties structureel van aard werden en de sector diepe economische pijn begon te voelen, verhardde Willemsen zijn toon en zocht hij de confrontatie. Hij bleef gedurende de crisis op twee gedachten hinken: enerzijds mee polderen aan onwerkbare restricties als gevolg van het ook door hem ervaren belang voor de volksgezondheid en anderzijds ageren tegen het beleid. Deze spagaat leidde tot grote frustratie bij zijn leden. In een moment van reflectie gaf hij in het verhoor toe dat hij, als hij geen voorzitter van KHN was geweest, de overheid allang had verteld dat ze het maar uit moesten zoeken en hij de deuren simpelweg open had gegooid.
Interne rebellie en de willekeur van politieke sluitingstijden
Deze tweeslachtige houding zorgde voor diepe scheuren binnen de eigen achterban van ca. 17.000 bedrijven en ruim 200 lokale afdelingen. Een aanzienlijk deel van de leden verweet de landelijke leiding te soft te opereren. Lokale afdelingen, met name in Venlo en Leeuwarden, weigerden zich nog langer in het poldermodel te laten dwingen en eisten veel meer vrijheid. KHN had de grootste moeite om deze rebellerende leden in de kar te houden. De interne druk werd soms zo onbeheersbaar dat Willemsen bijvoorbeeld onderhandelde over een verruiming van de sluitingstijd van 17:00 uur naar 20:00 uur, louter om de afdelingen Venlo en Leeuwarden te temmen. Deze vrij gemakkelijk bij Grapperhaus geïncasseerde drie uur extra, onder dreiging van niet meewerken, voelden voor de voorzitter natuurlijk als overwinning; maar ook als teken van volstrekte willekeur, omdat er medisch gezien tussen een sluiting om 17:00, 20:00 of 22:00 uur een verwaarloosbaar verschil bestond. Het was pure symboolpolitiek, die echter wel een gigantische impact had op de verdiencapaciteit van ondernemers.
Vanaf juni 2020 besloot Willemsen zich harder op te stellen tegenover het kabinet, omdat de willekeur en het meten met twee maten onacceptabel werden. Terwijl burgers thuis eerst 2, dan 4 en dan weer 3 mensen op bezoek mochten hebben [waar niemand zich aan hield], werd de horeca het ultieme slachtoffer van vergelijkbare symbolische sluitingen, wat binnen de achterban logischerwijs tot groot verzet leidde.
In het verhoor komt niet ter sprake dat onderdelen van de horeca (met name het uitgaansleven) zeker een superspread-risico hadden in sommige settings (dicht op elkaar, alcohol, zingen, indien niet goed geventileerd).
Haagse machtspolitiek, achterkamertjes en institutionele scheuren
Om nog enige invloed uit te oefenen, transformeerde KHN noodgedwongen tot een quasi-politieke lobby partij. Het is in dit licht opmerkelijk dat Willemsen in zijn persoonlijke aantekeningen expliciet zijn korte lijnen met coalitie-prominenten Jan Paternotte en Rob Jetten benoemt, evenals zijn regelmatige latere contacten met VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff over een motie die uiteindelijk niet werd uitgevoerd. Hoewel er via een intensieve samenwerking met MKB-Nederland soms wel enige successen werden bereikt, was de kille conclusie van KHN dat de individuele ondernemer er electoraal en beleidsmatig totaal niet toe deed. Men moest er met gestrekt been in om überhaupt gehoord te worden, aangezien de sector niet als een gelijkwaardige gesprekspartner werd beschouwd.
De feitelijke besluitvorming lag in handen van slechts drie bewindspersonen. De goede contacten en gesprekken met Mona Keijzer van het Ministerie van Economische Zaken (EZK) hielpen niet; EZK werd buitenspel gezet en had feitelijk niets in te brengen. Afspraken die met EZK werden gemaakt, werden door de rest van het Kabinet stelselmatig niet nagekomen. Het wantrouwen liep zo hoog op, dat Willemsen expliciet moest eisen dat gesprekken genotuleerd werden, omdat toezeggingen naderhand simpelweg werden ontkend. Zo was er met EZK besproken dat het nachtleven met goede ventilatiemaatregelen prima open kon, een verslag daarvan is doelbewust nooit gemaakt. Rutte bleef tot ergernis van Willemsen het hele nachtleven labelen als “bedompte ruimtes”, wat totaal bezijden de werkelijkheid is: heel veel nachtclubs zijn uitstekend geventileerd.
De minachting voor de sector bleek ook op 2 februari 2021, toen de nieuwe routekaart louter ter informatie werd meegedeeld zonder dat de sector op enige wijze bij de totstandkoming was betrokken. In de communicatie werd echter gesuggereerd dat die kaart in overleg met de sector (waaronder KHN) tot stand was gekomen. Cruciale uitkomsten van OMT-adviezen werden bovendien niet vooraf gedeeld, maar moesten door de voorzitter via de televisie of in talkshows worden vernomen.
Het latere contact met minister Stef Blok was kil en volstrekt onwerkbaar, in contrast met de redelijke constructieve verhoudingen die er op ambtelijk niveau met EZK-ambtenaren soms wel bleven bestaan.
De absurde handhavingswaanzin en het falen van het Corona Toegangsbewijs
De praktische uitwerking van het beleid verviel in volstrekte absurditeit. Het was op geen enkele wijze uit te leggen dat studentenhuizen zonder enige vorm van ventilatie propvol zaten, terwijl professioneel geventileerde horecazaken de deuren gesloten moesten houden. Herhaalde verzoeken aan VWS-minister Hugo de Jonge om een medische onderbouwing voor deze maatregelen te leveren, werden stelselmatig genegeerd; er kwam nooit antwoord. In plaats daarvan werd er gekozen voor rigide handhaving die per gemeente enorm verschilde en gaandeweg extreme vormen aannam. Handhavers liepen in sommige gemeenten letterlijk met meetlinten over terrassen om ondernemers te beboeten als tafels op 1,44 meter in plaats van de verplichte 1,50 meter stonden. Dit terwijl terrassen in de open lucht vele malen beter te controleren waren dan illegale samenscholingen in parken of studentenhuizen.
Slimme, proactieve maatregelen – zoals de 1,5 meter handhaven zónder absolute aantalsbeperkingen, zeker in de buitenlucht – werden stelselmatig afgewezen. Ook de initiatieven rondom Fieldlabs met geavanceerde luchtbehandeling worden gesmoord, omdat het kabinet weigerde te denken in mogelijkheden en uitsluitend dacht in beperkingen.
De introductie van het Corona Toegangsbewijs (CTB) en de bijbehorende ‘Dansen met Jansen’-campagne bleken een debacle dat slechts twee weken standhield en louter schade berokkende. KHN stemde uiteindelijk in met het CTB en zei hiermee ja tegen een maatregel waarvan het bestuur van KHN vooraf al wist dat deze in de praktijk nooit zou werken. Het was een keuze tussen dit onwerkbare systeem of een totale sluiting. De verantwoordelijkheid en de handhavingstaak van dit beleid werden volledig over de schutting van de horeca gekieperd, wat leidde tot een golf van fraude, agressie en fysieke bedreigingen vanuit het publiek richting het horecapersoneel. Het publiek verweet voor een deel KHN dat zij akkoord waren gegaan met de discriminerende maatregel van het CTB. Dat leidde tot scheldpartijen en anonieme bedreigingen.
Het CTB, bedoeld als versoepeling, vormde uiteindelijk een verzwaring: het dwong tot uitsluiting van gasten en eiste een onmogelijke handhavingstaak op de werkvloer. Omdat de handhaving per gemeente gigantisch verschilde, verdampte het maatschappelijke draagvlak en nam de handhavingsmotivatie bij de lokale horeca leden zelf ook volledig af. Ondertussen werden er miljoenen aan publiek geld verspild aan volledig lege teststraten en subsidies voor controlehulpen. Het kabinet leed aan een diepe tunnelvisie die volledig voorbijging aan de epidemiologische realiteit: besmettingen lieten zich niet sturen door horecasluitingen, maar volgden exact het seizoensgebonden verloop zoals analisten als Maurice de Hond al vroegtijdig hadden aangetoond. Dat zag ook Willemsen in de praktijk. Dus “We gingen ja zeggen [tegen voorstellen van de overheid], terwijl we wisten dat het niet zo zou werken.” Willemsen voelde zich met KHN ook “gebruikt” om via het CTB de vaccinatiegraad te verhogen.
De ultieme frustratie en machteloosheid was de laatste sluiting tijdens de Omikron lockdown; een volstrekt onlogische maatregel die ook niet uit te leggen viel, aangezien de horeca in buurland België in diezelfde periode gewoon volledig geopend bleef. En wetenschappers al wisten dat die variant veel minder heftige gevolgen had.
Diepe scheuren in het kabinet en dictatoriaal optreden
Het rigide beleid zorgde binnen het Kabinet voor grote politieke crises. Staatssecretaris Mona Keijzer, die Willemsen bijna wekelijks sprak, liet non-verbaal duidelijk merken dat zij gedwongen werd om achter maatregelen te staan waar zij intern fel op tegen was. Dit leidde tot grote irritaties bij minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), die zich openlijk ergerde aan haar dissidente opstelling, terwijl ook burgemeesters steeds meer verdeeld raakten over de koers.
Het uiteindelijke ontslag van Keijzer veranderde voor KHN materieel niets; het was gewoon de definitieve bevestiging van het harteloze beleid jegens het MKB. Ook minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken voelde zich volgens Willemsen intern niet senang bij het gevoerde beleid; dit in schril contrast met Grapperhaus, bij wie Willemsen nooit enige vorm van twijfel of empathie heeft kunnen ontdekken.
Gedurende de kabinetsformatieperiode, toen de Corona-moeheid toesloeg, bleek het kabinet er zeker niet met de pet naar te gooien; de tunnelvisie, dat elke Corona-dode ten koste van alles voorkomen moest worden, bleef volledig in stand.
Om het mislukte beleid te forceren, schuwde het Ministerie van Justitie en Veiligheid intimiderende tactieken niet. Toen KHN een reeks rechtszaken aanspande om de anderhalve meter van tafel te krijgen en de publieke opinie te beïnvloeden, stortte de gelijkwaardigheid van het gesprek volledig in. Na de negatieve rechterlijke uitspraak op 23 juli 2020 uitte Grapperhaus zich aan de telefoon op een dictatoriale wijze richting de horecavoorzitter. Hij eiste op dwingende toon dat KHN haar eigen, kritische routekaart onmiddellijk van haar website zou verwijderen. De overheid duldde geen tegenspraak, hoewel haar eigen beleid volledig voorbijging aan de realiteit in de rest van de wereld.
De fabel van de honderd procent compensatie en het startersdrama
Het meest schrijnende onderdeel van het verhoor is de totale ontmaskering van de overheidsretoriek omtrent de financiële compensatie. De publieke perceptie dat de horeca voor 100% schadeloos werd gesteld, is een bewuste verdraaiing van de waarheid. Ministers verkondigden openlijk in de media dat ondernemers volledig werden gecompenseerd, maar in de praktijk dekte de TVL- en NOW-regeling op het hoogtepunt vaak niet meer dan 65 procent van de werkelijke kosten. Bovendien had het kabinet vlak voor de crisis de Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) ingevoerd, waardoor de WW-premie voor flexibele arbeidskrachten fors was verhoogd, wat de horecasector direct extra hard trof bij het uitbreken van de pandemie.
De uitspraak van minister Wopke Hoekstra dat het kabinet er was om “de economie te redden, maar niet de individuele ondernemers”, legde de kille macro-economische filosofie bloot. De overheid was niet bereid om de gevolgen van het eigen disproportionele wanbeleid te compenseren op individueel niveau. In feite een Toeslagenaffaire in het kwadraat. Starters vielen door rigide peildata volledig buiten de boot en verloren werkelijk alles: hun opgebouwde pensioen, hun bedrijfspand en hun persoonlijke toekomst. De suggestie dat de horecabranche simpelweg maar weerbaarder had moeten zijn, getuigt van een stuitend gebrek aan realiteitszin; de marges in deze sector zijn historisch gezien dun, en een enorme groep ondernemers exploiteert hun zaak puur vanuit passie en bezit geen serieuze financiële buffers.
Willemsen erkende dat de overheid zeker niet niks gedaan heeft; t.o.v. veel buitenlanden heeft de Nederlandse overheid de horeca goed geholpen. Maar het constant gecommuniceerde beeld van 100% compensatie zit hem flink dwars. “Misschien zou ik soms wat diplomatieker hebben moeten zijn, maar ik zou het toch weer hetzelfde doen. Ik ben mijn vertrouwen in overheid wel flink verloren in die periode; en met mij heel erg veel ondernemers”.
Interessant is nog deze dubbelhartige bespiegeling van Willemsen: “KHN had de krachtigste lobby in Corona-tijd. Maar VWS was krachtiger. En dat was OK. Maar het was niet OK dat dit over de rug van de horeca en andere kleine ondernemers ging.”
Zeer interessant, dat hij dus ook nu vindt dat het goed was dat VWS met de eenzijdige medische insteek krachtiger was dan hij met KHN….. Terwijl het beleid op drijfzand was gebaseerd.
De kritiek van Willemsen vindt zijn de rechtvaardiging in de financiële feiten (zie Bijlage 1). Terwijl de totale negatieve economische impact van de crisis ca. €164 miljard bedraagt, is er nooit een grondig onderzoek gedaan naar wie die kosten heeft gedragen.
Een grove maar reële schatting toont aan dat het MKB in privé maar liefst ca. €67 miljard van deze totale schade rechtstreeks voor haar rekening heeft genomen. Dit gigantische bedrag is uit de leningen van de belastingdienst, privé-spaarpotten, pensioenvoorzieningen en privé hypotheken en familieleningen getrokken om zakelijke faillissementen af te wenden. De grote bedrijven hebben “slechts” €10 miljard van de schade gedragen.
De overheid verzwijgt systematisch wie deze klap daadwerkelijk heeft opgevangen en suggereert dat de overheid dat heeft gedaan. De overheid heeft echter slechts iets meer van de schade opgevangen dan het MKB, namelijk €87 miljard.
Opmerkelijk is dat de consumenten juist ca. €46 miljard, gedwongen, hebben bespaard en dus minder hebben uitgegeven aan met name het MKB. Saldeer je dat, dan is de macro-economische schade dus “slechts” €118 miljard i.p.v. €164 miljard. Dat is bijna allemaal gederfde omzet van het MKB.
Zijn uitspraak “Wij hebben voor een groot deel de rekening van het beleid betaald.”, klopt dus waarschijnlijk nog meer dan hij zich realiseerde: het MKB heeft ruim 40% van die rekening in privé betaald als je uitgaat van de totale negatieve impact. Ga je echter uit van de macro-economische impact, dan heeft het MKB zelfs ruim 56% van de rekening betaald……
De sporen van dit destructieve beleid zijn tot op de dag van vandaag nog diep voelbaar, verklaarde Willemsen. De sector kampt nog altijd met een openstaande coronaschuld van €6 miljard bij de Belastingdienst, waarover de overheid momenteel een rente van 4% heft. De meeste werknemers, en zeker ambtenaren, hebben geen centje financiële pijn geleden onder het “Corona schrikbewind”; integendeel, zoals boven is betoogd. Terwijl de politiek en de rest van de samenleving allang zijn doorgegaan met hun normale leven, vechten talloze kleine ondernemers nog dagelijks tegen een gevoel van diepe boosheid en machteloosheid omdat ze gedwongen zijn nog steeds hun schulden van 6 jaar geleden terug te betalen. Dit maakt Willemsen tot op de dag van vandaag woedend….
Zie de bijlage hieronder of download als PDF.
