Leg niets vast.
Ga ervan uit dat niets ‘is’.
En verbaas je over wat verschijnt.
Rode draad
Dat is de rode draad van Reis naar Helderheid in drie zinnen samengevat.
Deze benadering lijkt in eerste instantie vooral filosofisch. Alsof zij alleen iets zegt over de manier waarop we naar werkelijkheid, tijd, identiteit en ervaring kijken.
Maar haar consequentie verschijnt iedere dag. Wanneer niets definitief wordt vastgelegd, kan ook niet vooraf worden bepaald wat er zal verschijnen. Er kunnen verwachtingen, plannen en vermoedens zijn, maar het volgende moment blijft onbekend.
Dat onbekende is geen tekort. Het is de opening waardoor het leven je kan blijven verrassen.
Niets verschijnt tweemaal hetzelfde
We herkennen voortdurend wat verschijnt.
Een boom wordt herkend als een boom, een bekende als dezelfde persoon. Een terugkerende gedachte wordt herkend als iets van onszelf. Door die herkenning lijkt de wereld vertrouwd. We denken te weten wat iets is, wie de ander is en wie we zelf zijn.
Maar het woord blijft hetzelfde, terwijl de ervaring telkens anders verschijnt.
De boom staat vandaag in ander licht.
De bekende kijkt anders uit zijn ogen.
De gedachte roept niet precies dezelfde ervaring op als gisteren.
Zodra we zeggen dat iets ‘is’, leggen we het verschijnende vast. We plaatsen wat nu verschijnt in een beeld dat al eerder is gevormd. Dat is praktisch. Zonder herkenning zouden we ons nauwelijks kunnen oriënteren. Maar het kan ook verhullen dat dit moment nog nooit eerder is verschenen.
Jezelf niet langer vastleggen
Dezelfde openheid geldt voor de eigen identiteit. We kunnen zeggen:
‘Ik ben schrijver.’
‘Ik ben introvert.’
‘Ik ben iemand die helder kijkt.’
Maar zulke uitspraken maken van terugkerende ervaringen een vaststaand zelfbeeld. Wanneer niets definitief ‘is’, kan ook de eigen identiteit niet definitief worden gekend. Er verschijnt schrijven. Er verschijnt terughoudendheid. Er verschijnt helderheid. Op een ander moment kan iets anders verschijnen. Dat betekent niet dat namen, eigenschappen en levensgeschiedenissen waardeloos worden. Ze blijven bruikbaar. Alleen hoeven ze niet langer te bepalen wat er vervolgens mogelijk is.
Je hoeft niet te blijven wie je gisteren dacht te zijn.
Ook de ander blijft nieuw
Wat voor jezelf geldt, geldt eveneens voor de ander. Je kunt iemand jarenlang kennen en toch alleen ontmoeten zoals die persoon nu binnen jouw ervaring verschijnt. Het beeld dat je van de ander hebt, helpt je om diegene te herkennen. Tegelijkertijd kan dat beeld verhinderen dat je ziet wat er werkelijk verschijnt.
Dan ontmoet je niet alleen de ander. Je ontmoet ook jouw verhaal over de ander. Wanneer dat verhaal minder snel wordt vastgelegd, ontstaat er ruimte voor een werkelijke ontmoeting. De ander hoeft niet overeen te komen met wie jij dacht dat die was. Zelfs na tientallen jaren kan iemand opnieuw verschijnen.
Controle verliest haar vanzelfsprekendheid
Als niet vaststaat wat het volgende moment brengt, kan het leven niet volledig worden beheerst. Je kunt plannen maken, een richting kiezen en een afspraak in de agenda zetten. Maar daarmee bepaal je nog niet wat er zal verschijnen of hoe je dat zult ervaren.
Dit maakt handelen niet zinloos. Ook een beslissing, initiatief of handeling verschijnt binnen de beweging van het leven. Het verschil is dat een plan niet langer wordt verward met controle over de uitkomst.
Je geeft richting zonder de bestemming vast te leggen.
Het leven wordt lichter en minder beschermd
Niets vastleggen kan vrijheid geven. Je hoeft jezelf, de ander of de werkelijkheid niet meer binnen een bestaande verklaring te houden. Maar deze vrijheid neemt ook iets weg. Een vast zelfbeeld biedt houvast. Een verklaring wekt de indruk dat we begrijpen wat er gebeurt. Een verwachting geeft ons het gevoel dat we weten wat eraan komt.
Wanneer deze zekerheden worden losgelaten, wordt het leven minder beschermd. Niet alles kan meer direct worden ondergebracht in een vertrouwd verhaal. Dat kan ongemakkelijk zijn. Maar juist in deze openheid kan iets verschijnen wat door onze verwachtingen nooit voorzien had kunnen worden.
Waarom dit zo moeilijk in woorden te vangen is
Mijn verwondering is dat ik deze dagelijkse consequentie niet eenvoudig in woorden wist te vangen. Achteraf lijkt zij bijna vanzelfsprekend:
Doordat ik niets vastleg, kan ieder moment anders verschijnen dan ik verwacht.
Toch raakt dit aan een fundamentele beperking van taal. Wat wordt beleefd, verschijnt eerst. De woorden komen daarna. Zij proberen een ervaring te herkennen, te ordenen en overdraagbaar te maken. Maar zodra ik mijn manier van leven beschrijf, dreigt precies te gebeuren wat ik probeer los te laten: ik maak van een levende beweging een vaststaande gedachte.
Zelfs de uitspraak ‘niets staat vast’ kan een nieuwe zekerheid worden. Misschien kon ik de consequentie daarom niet eenvoudig benoemen. Niet omdat zij onduidelijk was, maar omdat zij te direct werd beleefd. Ik zocht woorden voor iets wat juist ontstaat wanneer woorden hun vanzelfsprekende gezag verliezen.
Het leven blijft mij verrassen
De dagelijkse consequentie is uiteindelijk eenvoudig:
Ik leg niets vast. Daardoor weet ik nooit wat er zal verschijnen. Het leven blijft mij verrassen.
Een boom kan opnieuw worden gezien.
Een ander kan opnieuw worden ontmoet.
Een gedachte hoeft niet te worden voortgezet.
Een ervaring hoeft niet te passen bij wat ik eerder dacht.
En ik hoef niet dezelfde te blijven.
Verwondering is dan niet alleen een bijzonder gevoel dat af en toe verschijnt. Zij wordt de natuurlijke consequentie van een open manier van leven.
Helderheid betekent niet dat ik uiteindelijk weet hoe alles in elkaar zit.
Helderheid betekent dat ik zie wat verschijnt, herken wat ik eraan toevoeg en bereid blijf ook dat weer los te laten. Wanneer niets definitief vaststaat, wordt ieder moment een eerste ontmoeting.
Bron: Het boek Tijd als ervaring (verschijnt september 2026) is deel van de serie Reis naar Helderheid
Post Views: 49
Source: https://www.dlmplus.nl/2026/08/14/het-leven-blijft-me-verrassen/
.