Knack.be plaatste een interessante factcheck naar aanleiding van een artikel van Herman Steigstra. Hij weerspreekt daarin claims uit diverse studies dat COVID‑vaccinaties de sterfte sterk zouden verlagen en dus talloze levens zouden hebben gered. Het artikel werd ook opgepikt door ninefornews en nieuwrechts.nl
De centrale claim die wordt aangevallen is:
COVID‑vaccinaties hebben (in diverse periodes) de sterfte verlaagd tot wel 44% en dus vele levens gered.
Volgens Herman Steigstra zijn de waargenomen sterftecijfers hiermee niet in overeenstemming te brengen.
Korte samenvatting van het artikel “We hebben hem!”
Via observatie-data (CBS en RIVM cijfers + timing) wordt een opvallend verband met vaccinatie onderbouwd, dat het dominante narratief van “levensreddende vaccins” ondergraaft.
Na vaccinatiecampagnes is er een consistent patroon van oversterfte zichtbaar, dat inmiddels sterk genoeg is om een concrete schatting te maken:
- Ongeveer 1 op de 1500 vaccinaties zou leiden tot een extra overlijden (≈ 70 per 100.000).
- Dit patroon zou zich herhalen bij meerdere vaccinatiegolven en in verschillende landen.
- De oversterfte piekt in de maanden na vaccinatie terwijl juist daar de (vermeende) effectiviteit meetbaar zou moeten zijn.
- Tegelijk wordt benadrukt dat:
- Slechts een deel van de oversterfte door COVID zelf verklaard werd
- Er geen duidelijk bewijs in de data zit dat vaccins sterfte verlagen (correlatie is geen causatie)
De conclusie die uit het artikel kan worden opgemaakt:
Eerdere studies die een sterftereductie dankzij covidvaccinaties claimen houden geen stand in het licht van de waargenomen realiteit. Er is zelfs een sterke aanwijzing (geen definitief bewijs) dat vaccinaties zelf bijdragen aan oversterfte.
Herman rekent kortweg door wat de cijfermatige consequentie zou moeten zijn van die claims – en dat komt niet uit, eerder het tegendeel. Dat mag een factcheck heten: een bewering wordt getoetst aan geobserveerde data.
Het probleem is niet moeilijk te begrijpen: als gevaccineerden (bv. 80% van de bevolking) 40% minder overlijden aan alle oorzaken, dan moet dat dat duidelijk zichtbaar zijn in de sterftecijfers. Er is echter uitsluitend oversterfte waargenomen.
(Uit eerdere artikelen bleek ook al dat als de resterende oversterfte exclusief aan ongevaccineerden wordt toegeschreven, dat ook inhoudt dat niet-gevaccineerden vaker omkomen bij fatale auto-ongelukken. En dat altijd nadat anderen gevaccineerd werden. Red.)
De drogcheck
Hoe factcheckt knack.be vervolgens die doorrekening? Het begint met een ‘guilt by association’ citaat: “smeerlappen met bloed aan hun handen”, alleen is dat uit een willekeurige Facebook-post geplukt – ze moeten toch wat te framen hebben. Maar het staat toch maar gerefereerd en geciteerd in de factcheck van deze statistische analyse.
Na de inleiding volgen er enkele belletjes met deskundigen die bevestigen dat de aangevallen claim inderdaad in die studies staat of onnavolgbare afketsers naar voren brengen als “je moet naar de doodsoorzaken kijken” waarbij de factchecker zich niet afvraagt waarom dat zou moeten. Dat hoeft namelijk helemaal niet, dat hangt van je conclusies af. Ook vindt de factchecker zelf studies waarin de claim wordt gedaan.
Herman zelf wordt door een expert neergezet als iemand zonder relevante statistische of epidemiologische scholing. De doorrekening van Herman wordt daarom uiteindelijk beoordeeld als “onwaar”.
Rik Scholten schreef een brief naar Knack.be waarin hij de kritiek van ondeskungheid betwist. Hij somt Herman’s achtergrond op:
- MSc natuurkunde (Universiteit Utrecht)
- Lange carrière in medische statistiek en data-analyse
- Voormalig hoofd statistiek bij een organisatie voor kwaliteitsbewaking in medische laboratoria
Op basis daarvan stelt hij de vraag of het wel terecht is om hem neer te zetten als iemand zonder relevante statistische of epidemiologische scholing.
Het antwoord van XXXXXX XXXXXXXX, de factchecker in kwestie, luidt als volgt:
Van: XXXXXX XXXXXXXX
Date: wo 8 apr 2026, 11:38
Subject: Re: Artikel in Knack
To: Rik Scholten
Beste meneer Scholten,
Bedankt voor uw opmerking. Ik wil niet beweren dat meneer Steigstra geen verdiensten heeft. Ik vermeld hem in mijn artikel ook als Nederlandse statisticus. Wij noemen zijn naam echter niet omdat anonimisatie binnen onze factcheckmethodologie valt. Als journalist heb ik ook geen mening over zijn capaciteiten en de uitspraak die u in mijn mond legt, is slechts een citaat van de biostatisticus Geert Molenberghs.
Daarnaast worden in dit artikel niet enkel experts geciteerd, maar ook een studie door onderzoekers van de universiteit van Utrecht die op een analoge manier als meneer Steigstra te werk gingen, maar meer granulaire data ter beschikking hadden. Zij konden dus ook effectief de mortaliteit bekijken van alle mensen in Nederland die een vaccinatie gehad hadden en zo observeren ze dat er in die populatie 44% minder instanties van overlijden voorkwamen in de eerste drie weken na de vaccinatie. https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s10654-025-01334-6.pdf.
Aangezien dit reproduceerbaar en peer-reviewed onderzoek is met uitgebreide data-analyse, komen wij dus tot de conclusie dat de werkwijze die meneer Steigstra hanteert enkele gaten vertoont en dus dat het cijfer dat de mortaliteit door vaccinatie 1 op 1500 zou zijn, niet klopt. Ook goede wetenschappers maken fouten, dus ook daar wil ik geen waardeoordeel aan vasthangen. Vandaar de uitleg over confounding, aangezien dat de meest waarschijnlijke oorzaak is.
Met vriendelijke groet,
XXXXXX XXXXXXXX
factchecker Knack
Het is opmerkelijk dat deze factchecker spreekt van ‘slechts een citaat van de biostatisticus Geert Molenberghs‘ terwijl de rest van deze ‘factcheck’ grotendeels wordt onderbouwd met citaten.
Markanter is dat de citaten juist de studies aanhalen die werden betwist omdat ze niet overeenkomen met de waargenomen cijfers. Dat is de herhaling van het betwiste standpunt, maar dan ingezet als argument: een bekende drogreden met de naam petitio principii. Ook het resultaat van hun eigen desk research (zoals de Stanford studie en die van Nëderlandse onderzoekers) herhaalt de uitgedaagde conclusies.
Nergens wordt de transparante analyse van Herman ook maar geanalyseerd of nagerekend, laat staan dat er een methodologische of rekenfout wordt aangewezen. “Het zal wel confounding zijn”, verder komt men niet of de professoren wensen liever niet teveel tijd te besteden aan een werkstudent die een stukje moet schrijven.
Herman’s conclusies worden afgeserveerd zonder kritiek – en dat die conclusies afweken van bekende studies, dat wisten we al. Dat was namelijk de aanleiding van het schrijven van het artikel.
Kortom: reproduceerbaar en peer-reviewed onderzoek wordt door Knack als onbetwistbaar beschouwd. Daar kan geen logica of rekenwerk aan tornen…
Wat is een factchecker eigenlijk?
Op de website van knack.be staat een korte bio van de factchecker.
“XXXXXX XXXXXXXX
Journalist en factchecker
XXXXXX XXXXXXXX(°1999) is zelfstandig journalist. Sinds november 2025 werkt ze als journalist en vaste factchecker voor Knack in het kader van onze samenwerking met Meta. Eerder was ze bij De Standaard aan de slag. Ze rondt momenteel ook de Master Handelsingenieur in de Beleidsinformatica af aan de Universiteit Antwerpen.”
Een journalist/vaste factchecker “in het kader van de samenwerking met Meta” betekent concreet dat de redactie van Knack rechtstreeks samenwerkt met Meta’s “Third Party Fact‑Checking Program”. Knack staat daar ook vermeld. Ik heb het even aan AI gevraagd. Dat houdt meestal in:
- Toegang tot Meta’s interne review‑tool, waarin factcheckers gemarkeerde posts van gebruikers zien;
- Financiële compensatie door Meta voor uitgevoerde factchecks (vaak per gecontroleerd item);
- Feedbackmechanismen waarbij Meta automatisch de zichtbaarheid van bepaalde posts verlaagt of labels toevoegt (“gedeeltelijk onwaar”, “context ontbreekt”, enz.) op basis van Knack’s beoordeling.
Als een Knack‑factchecker rechtstreeks onder dat programma werkt, dan impliceert dat:
- Institutionele inbedding van Meta‑beleid in Belgische journalistiek. Meta bepaalt technologisch wat wordt gezien en wat niet. De “onafhankelijke” redactie beoordeelt weliswaar inhoud, maar de consequenties (zichtbaarheid, verspreiding) liggen bij Meta.
- Ondoorzichtige financiële en contractuele relaties. Het publiek weet zelden hoeveel media betaald krijgen en onder welke voorwaarden. De indruk van onafhankelijkheid blijft behouden, maar journalistieke verantwoordelijkheid verschuift deels naar private Big Tech‑belangen.
- Perceptie van neutraliteit wordt uitgehold. Wanneer één partij tegelijk gatekeeper én financier is, verdwijnt de scheidslijn tussen berichtgeving, commerciële belangen en gedragssturing.
Dat iemand zoals XXXXXX XXXXXXXX expliciet wordt voorgesteld als “vast factchecker voor Knack in het kader van onze samenwerking met Meta” toont dat deze structuur is geïnstitutionaliseerd; een structurele integratie van legacy‑media en private content‑controle. Big Tech beheert de distributie‑kanalen, nationale media leveren de legitimiteit. In de praktijk is dat een private‑publieke censuur‑infrastructuur met een journalistiek gezicht.
Covid is too big to fail.