Het Actuarieel Genootschap maakt tweejaarlijks een prognose waarop o.m. verzekeringspremies en pensioenen worden gebaseerd. Eerder signaleerden we al dat het AG de sterfteprognose (de zgn. “prognosetafel”) AG2022 stevig heeft moeten ophogen in AG2024. Ze dachten in 2022 namelijk dat de oversterfte jaarlijks zou halveren. Op basis waarvan was niet duidelijk, ze noemen dat “de introductie van oversterftetermen”. Dat pasten ze dus twee jaar later aan, in AG2024, toen bleek dat de oversterfte zich in 2023 bepaald niet had gehouden aan de beoogde daling van 50% per jaar. Maar nu?
De nieuwe aanname -ook zonder nieuwe onderbouwing overigens- was dat de oversterfte nu elk jaar met 25% zou verminderen. Hun baseline werd dus aanzienlijk opgehoogd richting het pandemische niveau (van de blauwe stippellijn naar de paarse).
Het AG hield ook in AG2024 vast aan een tijdelijke verhoging. Hun onderbouwing voor de jaarlijkse afname met 25% luidde als volgt:
“Ook voor andere pandemieën zoals de Spaanse griep is op lange termijn geen blijvende impact op sterfte waargenomen.”
Ze vermoeden dus dat het wel weer ooit op het normale niveau zal komen, maar ja… Wanneer? Eigenlijk klinkt het alsof er maar een slag naar wordt geslagen. Nattevingerwerk – niks voor actuarissen, zou je zeggen!
Als ze dan signaleren dat die oversterfte maar aanhoudt, dat die zich niet gedraagt als de referentie die ze hadden verzonnen qua postpandemische oversterfte (misschien een suggestie van Maarten Keulemans?), dan zouden ze zich toch eens achter de oren moeten gaan krabben… Was het wel de pandemie? Waren er geen andere dingen die een rol zouden kunnen spelen?
Nee hoor, zo denken actuarissen niet. Althans – niet in de externe communicatie; daarvoor zitten ze te dicht op instituten en overheden. Hoe het binnenshuis gaat weten we natuurlijk niet. Ongetwijfeld zal ook daar gediscussieerd worden, net als in het OMT, in de zorg, in artsenverenigingen en bij het IGJ – nou daar dan misschien weer niet.
Van 50% naar 25% jaarlijkse daling, het zijn mooie ronde getallen. Die 25% afname blijkt in elk geval ook niet te voldoen dus welk mooi rond getal zal AG2026 worden? 15%? 10% afname per jaar? En vraagt dat dan zo langzamerhand niet om iets van een verklaring?
Eens kijken wat andere actuarissen ervan zeggen.
Oversterfte in 2025: van 25% verwachte daling naar 42% stijging
Sprenkels, een betrouwbaar en professioneel actuarieel adviesbureau, houdt een sterftemonitor bij. Elk kwartaal is er een status-update. In hun bericht van afgelopen maand (feb 2026) lezen we:
In het jaar 2025 zijn er circa 3,4% meer mensen (5.730) overleden dan op basis van de Prognosetafel AG2024 werd verwacht. De sterfte lag bij bijna alle groepen hoger dan verwacht. […] Over het jaar 2024 bezien zijn er ook meer mensen overleden dan werd verwacht. In 2024 was de oversterfte lager (2,4%) dan in 2025 (3,4%). Hierdoor is sprake van een verdere toename van de oversterfte.
Dat is duidelijke taal. De oversterfte is volgens deze actuarissen in 2025 niet met 25% gedaald ten opzichte van 2024 (van 2,4% naar 1,8%), maar juist gestegen, en wel van 2,4% naar 3,4%. Dat is 1 procentpunt, oftewel -om in hun eigen termen te spreken- een relatieve stijging van 42% in plaats van 25% daling, althans ten opzichte van hun eigen prognose. Hun oversterfte is anders dan die van ons, dan krijg je rare percentages.
Maar dat van die ’tijdelijke aard”, hoe gaan ze dat in 2026 verkopen? Of als ze van die aanname terugkomen – waarom dan? Dan zullen ze toch wel iets van een onderbouwing moeten verzinnen. Is het wachten op de “introductie van een continuïteitsterm” die alles naar tevredenheid wegboekt of volstaat het om aan te geven dat de oversterfteterm nog enige bijstelling behoeft – en verder is er niks aan de hand?
De RIVM-achtige benadering van het AG komt neer op het aanpassen van de verwachting aan het waargenomen sterfteniveau. Een langdurige gezondheidscrisis wordt zo in de verwachting meegenomen. Voor het AG is dat ook het doel: voospellen.
Maar het RIVM, dat zich ook baseert op sterfteniveaus van voorbije jaren, verliest op deze manier de signaalfunctie van de ‘baseline’. Niemand wil aan de Normsterfte – de beste baseline die we op dit moment hebben omdat die de langdurige verhoging signaleert en niet voorspelt als ’te verwachten’.
Views (inst:8-10-’21): 45