Vrije journalisten vragen rechter
toegang tot de rechtbank
VOORAL
OVERHEIDSKRITISCHE JOURNALISTEN
BUITENGESLOTEN
2026 WantToKnow.nl/be
*
Tot juni vorig jaar mocht iedereen die journalistiek werk verricht — van het bijhouden van een eigen blog tot het schrijven voor een landelijke krant — als pers rechtszaken bijwonen. In tegenstelling tot het publiek mochten zij onder voorwaarden opnames maken, een laptop meenemen de rechtszaal in en gebruikmaken van de persruimte. Dit veranderde toen de Persrichtlijn 2025 op 1 juni 2025 in werking trad.
Sindsdien mogen alleen journalisten met een perskaart van de NVJ – de grootste beroepsorganisatie voor ruim 8.000 journalisten en onderdeel van vakbond FNV- als perszittingen bijwonen. Volgens Sander Compagner, voorzitter van de Vereniging van Vrije Journalisten (VVJ), komt het erop neer dat alleen journalisten van de mainstreammedia nog als pers in de rechtbank worden toegelaten.
“Om een perskaart van de NVJ te krijgen, moet je aan twee voorwaarden voldoen. Je moet lid zijn van de NVJ én kunnen aantonen dat je ten minste 75 procent van het minimumloon verdient met journalistiek werk, of een journalistiek arbeidscontract van minimaal 16 uur per week kunnen overleggen. Daarmee sluit je journalisten uit die uit overtuiging geen lid willen worden van de NVJ, terwijl je ook een groep onafhankelijke journalisten buitenspel zet. Vaak zijn dat eenpitters die van kleine donaties leven en hun journalistieke werk op idieële basis doen.”
Het zijn vaak journalisten van deze categorie die bij de VVJ van Compagner zijn aangesloten. Hij stelt:
“De Persrichtlijn 2025 discrimineert vrije journalisten en is in feite een aanslag op de vrije pers en de openbaarheid van de rechtspraak”.
Vorig jaar stapte Compagner namens de VVJ samen met de onafhankelijke journalisten Rico Brouwer en Djamila le Pair naar de rechter om de nieuwe Persrichtlijn aan te vechten. Tijdens de inhoudelijke behandeling op 7 april benadrukte advocaat Meike Terhorst de belangrijke rol van deze relatief kleine groep onafhankelijke en doorgaans kritische journalisten:
“Zij vormen de wederhoor tegenover de ‘hoor’ van de reguliere pers en vervullen de functie van maatschappelijke waakhond. In een democratische staat is die functie essentieel.”
Ze betoogde dat ‘journalist’ een vrij beroep is en dat het niet aan een private organisatie als de NVJ is om te bepalen wie wel of niet als zodanig kan worden aangemerkt. De advocaten Riemer Veldhuis en Maartje Möhring, die namens de Staat optraden, verdedigden de Persrichtlijn met het argument dat de privacy en veiligheid van procespartijen gewaarborgd moeten worden en dat daarom niet ‘zomaar iedereen’ als journalist in de rechtszaal kan worden toegelaten. Daarbij verwezen zij naar enkele ‘ongeregeldheden’ in het verleden.
“Een persoon met criminele antecedenten die tijdens een groot strafproces, waarin hij nog als getuige moest verschijnen, wilde aanspraak maken op de persfaciliteiten. Hij startte om die reden zijn eigen misdaadblog. Op die website schreef hij dat hij op het idee kwam de blog te starten toen hij op de tribune zat en geen goed zicht had op de verdachten — en de pers wel”,
aldus Veldhuis en Möhring. Advocaat Willem de Boer repliceerde namens de VVJ, Brouwer en Le Pair dat het een disproportionele ‘oplossing’ is om vanwege dit soort incidentele voorvallen een complete beroepsgroep uit te sluiten. “Men had betreffende persoon ook individuele maatregelen kunnen opleggen.”
Advocaat Veldhuis opperde namens de Staat meerdere malen dat journalisten die niet in aanmerking komen voor een NVJ-perskaart, met een politieperskaart toegang tot een rechtszaak kunnen proberen te krijgen.
Los van het feit dat dit neerkomt op oneigenlijk gebruik van een politieperskaart die journalisten moet beschermen in gewelddadige situaties, wordt deze kaart alleen verstrekt aan journalisten die werken voor een massamedium. Rico Brouwer werd in 2021 een politie-perskaart geweigerd. De advocaten die de Persrichtlijn verdedigden, argumenteerden ten slotte dat het allemaal te gecompliceerd zou worden om journalisten te accrediteren als dat niet via de NVJ-perskaart kan. Daarop stelde Sander Compagner: “Dictatuur is simpel, democratie is ingewikkeld.”