“In een wereld waar de schaduw van de overheid als een onzichtbare hand over de velden van de boeren hangt, wordt de ware prijs van duurzaamheid onthuld: niet de zorg voor de aarde, maar de honger naar grond. Terwijl de woorden van samenwerking en toekomstbestendigheid als holle beloften in de lucht hangen, worden de families die zich inzetten voor een betere wereld gedwongen om te wijken. De conclusie is onontkoombaar: in deze dystopie is het niet de natuur die regeert, maar de onverbiddelijke drang naar bezit.”
De conclusie die steeds meer mensen trekken, is verontrustend simpel: het gaat niet om duurzaamheid. Het gaat om grond.
De dreigende onteigening van boeren in Groningen heeft een nieuw en pijnlijk gezicht gekregen: de familie Van der Veen uit Lucaswolde, een melkveebedrijf dat volgens FrieslandCampina behoort tot de beste 25 procent van Nederland op het gebied van duurzame ontwikkeling, staat op het punt gedwongen te worden uitgekocht door de provincie. Dezelfde overheid die al jaren roept dat ze wil koersen op duurzame, toekomstbestendige landbouw, zet nu één van haar eigen paradepaardjes in de uitverkoop — zonder blikken of blozen.
Brief van FrieslandCampina: trots en dankbaarheid
Terwijl het provinciebestuur van Groningen — gedragen door een coalitie van BBB, PvdA, GroenLinks en VVD — onteigeningsprocedures opstart richting de Van der Veen-familie, viel er bij diezelfde familie een brief op de mat van zuivelcoöperatie FrieslandCampina. Daarin wordt het bedrijf uitdrukkelijk gefeliciteerd: het behoort tot de koplopers op het vlak van duurzame ontwikkeling binnen het Foqus planet-programma. Directeur Coöperatieve Zaken Marc Verheij spreekt van een prestatie om trots op te zijn en bedankt de familie voor haar inzet.
Twee berichten, twee totaal verschillende boodschappen. Dat zegt alles over de tegenstrijdige signalen die boerenfamilies in dit land te verduren krijgen.
Dochter Dina slaat alarm op sociale media
Het is dochter Dina van der Veen die de absurditeit van de situatie publiekelijk aan de kaak stelt. Via Facebook schrijft ze dat het bedrijf van haar familie staat voor alles wat politiek en overheid beweren na te streven: duurzaam, gezond, extensief en toekomstbestendig. En juist dit bedrijf, zo stelt ze, wordt niet beloond voor die prestaties maar bedreigd met gedwongen vertrek.
Ze haalt ook de Groningse coalitiespreuk aan: “Mit mekaor” — letterlijk ‘met elkaar’. Een leuze die de saamhorigheid van de provincie moet uitstralen. Haar conclusie is vernietigend: die saamhorigheid blijkt niet te gelden als een boerenfamilie in de weg staat van natuurdoelstellingen. Het woord dat ze gebruikt? Schaamteloos.
Zeven generaties voor niets?
De Van der Veens zijn geen nieuwkomers. Het bedrijf in Lucaswolde heeft een geschiedenis van zeven generaties. Zeven generaties lang werd er gewerkt, geïnvesteerd en gebouwd aan een bedrijf dat zich inmiddels heeft bewezen als één van de meest duurzame in zijn sector. Dat is geen kleine prestatie — dat is decennia van aanpassing, innovatie en volharding.
Dat de provincie dit bedrijf desondanks op de lijst zet voor onteigening, roept de nodige vragen op. Welke criteria hanteert Groningen eigenlijk bij het aanwijzen van bedrijven die moeten wijken? Als bewezen duurzaamheid geen bescherming biedt, wat dan wel? Het lijkt erop dat locatie zwaarder weegt dan prestatie — en dat is een boodschap die bij iedere boerenfamilie in het land hard aankomt.
Provinciebeleid: natuur boven alles
De provincie Groningen voert al geruime tijd beleid gericht op het terugdringen van stikstofuitstoot en het realiseren van nieuwe natuurgebieden. Dat beleid vloeit voort uit landelijke stikstofwetgeving en Europese verplichtingen rond Natura 2000-gebieden. De overheid heeft daarvoor de bevoegdheid grond te onteigenen als minnelijke schikking niet lukt.
Wat bij veel boeren en critici in het verkeerde keelgat schiet, is de manier waarop dit wordt uitgevoerd. Er is nauwelijks maatwerk, de communicatie is kil en bureaucratisch, en gezinsbedrijven die vrijwillig al jaren investeren in verduurzaming worden op dezelfde manier behandeld als bedrijven die dat níet doen. Voor de provincie telt kennelijk de kaart, niet de prestatie.
Het grotere plaatje: overheid spreekt met twee monden
De situatie van de familie Van der Veen is exemplarisch voor een bredere tegenstrijdigheid in het Nederlandse landbouwbeleid. Aan de ene kant worden boeren met subsidies, certificaten en loftuitingen aangespoord te verduurzamen. Aan de andere kant worden dezelfde boeren geconfronteerd met onteigeningsbrieven, uitkoopdruk en rechtsonzekerheid.
Grote instituties als FrieslandCampina — zelf ook niet vrij van kritiek als het gaat om de druk die ze op leden uitoefenen — geven in dit geval onbedoeld het perfecte tegenwicht aan het provinciale beleid. Hun erkenning van de Van der Veen-familie maakt de absurditeit van de situatie kristalhelder zichtbaar.
Intussen blijft de vraag staan: als de overheid werkelijk gelooft in de transitie naar duurzame landbouw, waarom onteigent ze dan de bedrijven die die transitie al hebben gemaakt? De conclusie die steeds meer mensen trekken, is verontrustend simpel: het gaat niet om duurzaamheid. Het gaat om grond.