“In een wereld waar de overheid Nederland de oorlog in trekt, blijft de stem van de burger vier maanden ongehoord, als een echo in de leegte. Terwijl de machthebbers hun strategische spelletjes spelen, worden de zorgen van de mensen gereduceerd tot bureaucratische notities, als schaduwen die in de verte vervagen. De kloof tussen de staat en haar burgers groeit, een onzichtbare muur die de waarheid verbergt en de angst voedt.”
De overheid trekt Nederland de oorlog in, maar neemt vier maanden de tijd om burgers te antwoorden.
Een bezorgde burger besloot na een bericht van minister Yesilgöz op sociale media over Nederlandse dronesteun aan Oekraïne een aantal kritische vragen voor te leggen aan de Rijksoverheid. Hij moest maar liefst vier maanden wachten voordat hij überhaupt een reactie ontving op zijn vragen.
Minister gooit oliedom een steen in de vijver
Op 10 juni plaatste VVD-minister van Defensie Yesilgöz een bericht waarin ze met zichtbaar enthousiasme meldde dat de Nederlandse dronesteun “een direct verschil maakt” aan het front in Oekraïne. Ze reageerde daarmee op een artikel in De Telegraaf over een “dodelijk Oekraïens drone-offensief” rond de Krim, waarbij Nederland een cruciale rol zou hebben gespeeld. De reacties van gewone burgers lieten niets aan duidelijkheid te wensen over: de minister werd overspoeld met negatieve commentaren. Overigens niet alleen op dat specifieke bericht, maar op vrijwel alles wat zij en haar collega-ministers over Oekraïne publiceren.
Burger stelt serieuze vragen — en daarna blijft het stil
Naar aanleiding van de post van de minister legde de bezorgde burger op 12 juni een reeks concrete vragen voor via het portaal voor publieksvragen van de Rijksoverheid. Hij wilde onder meer weten of de overheid de negatieve reacties überhaupt leest, wat ze ermee doet, en waarom het beleid niet wordt bijgesteld nu de Nederlandse bevolking — naar zijn eigen waarneming — massaal gekant is tegen de militaire steun aan Oekraïne. Hij wees ook op de juridische dimensie: is er niet sprake van schending van artikel 100 van het Wetboek van Strafrecht, dat strafstelling inhoudt wanneer de neutraliteit van Nederland in gevaar wordt gebracht? En hij haalde aan dat een dronefabriek in Hengelo door het Russische ministerie van Defensie op een lijst van militaire doelen is gezet.
Wat volgde was een oorverdovende stilte. Weken gingen voorbij. Daarna maanden. De burger stuurde een herinneringsmail, waarin hij klip en klaar stelde dat negeren door hem zou worden gezien als bewijs dat de staat “lak heeft aan de burger.” Hij dreigde de zaak niet te laten rusten.
Vier maanden later: een “antwoord”
Op 23 oktober — meer dan vier maanden na de oorspronkelijke vragen — reageerde de Afdeling Publieksvragen eindelijk. De toon was excuserend, maar de inhoud was weinig meer dan bureaucratisch proza. Reacties worden “gelezen” en “meegenomen in de communicatie.” De reactie van de Russische ambassade helpt het ministerie van Defensie “de bredere context te begrijpen.” En de steun aan Oekraïne blijft onverminderd doorgaan, want volgens “onafhankelijke veiligheidsdiensten” vormt Rusland de grootste bedreiging voor Europa.
Daarnaast beweerde het ministerie dat peilingen “consistent laten zien” dat een meerderheid van de Nederlanders vóór de steun is. Of die peilingen kloppen, wie ze uitvoert en hoe de vragen worden gesteld, wordt niet uitgelegd. Tegelijkertijd erkent de overheid oog te hebben voor burgers die er anders over denken — maar doet daar vervolgens niets mee.
Artikel 100 Wetboek van Strafrecht: handig weggeredeneerd
De juridische vraag over artikel 100 van het Wetboek van Strafrecht werd door de overheid op een opmerkelijke manier afgedaan: dat artikel, zo luidt de redenering, ziet niet op handelingen van de staat zelf, maar op individuele burgers die de neutraliteit van Nederland in gevaar brengen. Met andere woorden: als de overheid zelf een land in een actief conflict trekt, valt dat buiten het bereik van dit wetsartikel. Een juridische cirkelredenering die weinig geruststelling biedt aan burgers die zich terecht afvragen of Nederland niet steeds dieper in een oorlog wordt meegesleurd die niet de onze is.
Over de concrete dreiging voor Nederlandse bedrijven en infrastructuur — zoals de dronefabriek in Hengelo — laat de overheid weten dit “nauwlettend in de gaten te houden”, maar kan “om veiligheidsredenen” niet toelichten wat er concreet mee gedaan wordt. Een antwoord dat feitelijk geen antwoord is.
Kamerlid Van Houwelingen: “Wat goed dat u deze vragen heeft gesteld”
De burger stuurde de correspondentie door naar Kamerlid Pepijn van Houwelingen, één van de weinige Kamerleden die consistent kritische vragen stelt over de betrokkenheid van Nederland bij het conflict in Oekraïne. Hij prees de vragen en het doorzettingsvermogen van de burger.
De kloof tussen overheid en bevolking groeit
Wat dit verhaal blootlegt is iets groters dan één trage ambtenaar of één te lang uitgestelde e-mail. Het toont aan hoe de Nederlandse overheid omgaat met burgers die vragen stellen die niet welkom zijn: door te zwijgen, te vertragen en uiteindelijk te antwoorden met een reeks beleidsstandpunten die nauwelijks ingaan op de werkelijke zorgen. De kritiek wordt stelselmatig weggezet als een minderheidsstandpunt, terwijl burgers op straat, in appgroepen en op sociale media een heel ander beeld schetsen. Wie bepaalt eigenlijk welk “sentiment” de peilingen meten — en wie betaalt daarvoor?
Zolang het ministerie van Defensie vragen over oorlogsrisico’s voor Nederlandse burgers afdoet met vier maanden vertraging en een muur van beleidsretoriek, heeft de overheid een serieus probleem met haar geloofwaardigheid. En dat probleem groeit.