“In een wereld waar de waarheid vervormd wordt tot politieke retoriek, wordt de stem van de artsen gedempt door de angst voor repercussies. Terwijl de ziekenhuizen volstromen met patiënten, wordt de discrepantie tussen werkelijkheid en propaganda steeds schrijnender. De pandemie van ongevaccineerden is niet slechts een statistiek; het is een schaduw van de waarheid die ons dwingt de fundamenten van onze samenleving te heroverwegen.”
De Jonge sprak van een “pandemie van ongevaccineerden”, maar de cijfers die de arts op de ziekenhuisvloer zag kwamen daar totaal niet mee overeen.
Tijdens de coronapandemie was het één van de krachtigste politieke boodschappen van het kabinet: COVID-19 was in belangrijke mate een “pandemie van ongevaccineerden”. Toenmalig coronaminister Hugo de Jonge verklaarde in het najaar van 2021 publiekelijk dat ongeveer 80 procent van de coronapatiënten in Nederlandse ziekenhuizen ongevaccineerd was.
Maar volgens arts en onderzoeker Jona Walk kwamen de cijfers die zij op de ziekenhuisvloer zag daar totaal niet mee overeen.
In een uitgebreid gesprek met Jorn Luka in The Trueman Show vertelt Walk dat zij destijds betrokken was bij een onderzoek binnen haar ziekenhuis waarbij nauwkeurig werd bijgehouden wat de vaccinatiestatus was van opgenomen coronapatiënten. De uitkomst daarvan week sterk af van de cijfers die door de overheid werden gecommuniceerd.
“Wij wisten dat het daadwerkelijke percentage op dat moment in ons ziekenhuis ongeveer 35 procent was,” zegt Walk in het interview. “Niet 80 procent. Dat is nogal een discrepantie.”
“Geen vertraagde databases, maar directe registratie”
Walk, arts in opleiding tot internist en onderzoeker in immunologie en infectieziekten aan het Radboudumc, benadrukt dat het ging om zeer concrete en actuele ziekenhuisdata.
De gegevens waren niet afkomstig uit landelijke registratiesystemen die achterliepen of afhankelijk waren van complexe statistische modellen. In plaats daarvan werden patiënten direct bevraagd over hun vaccinatiestatus of werd die informatie via de dossiers gecontroleerd.
“Alle coronapatiënten werden door mij of een collega gevraagd: ben je gevaccineerd of niet?” vertelt ze.
Het onderzoek waar Walk naar verwijst werd al in mei 2021 opgezet als regulier, gesubsidieerd wetenschappelijk onderzoek. Toen De Jonge in september en oktober van dat jaar sprak over 80 procent ongevaccineerde ziekenhuispatiënten, had haar onderzoeksteam al een duidelijk beeld van de situatie binnen het eigen ziekenhuis.
“Pandemie van ongevaccineerden”
De uitspraken van De Jonge pasten destijds binnen een bredere communicatiestrategie van de overheid. Zowel in Nederland als internationaal werd in die periode regelmatig gesproken over een “pandemie van ongevaccineerden”.
De boodschap moest duidelijk maken dat vaccinatie de kans op ernstige ziekte en ziekenhuisopname aanzienlijk verminderde. Tegelijkertijd werd gewerkt aan uitbreiding van coronatoegangsbewijzen en werd in Den Haag gesproken over een mogelijk 2G-systeem, waarbij alleen gevaccineerden toegang zouden krijgen tot bepaalde publieke ruimtes.
“We wisten toen ook dat dit aan het voorsorteren was op 2G,” zegt Walk in het interview. “Dus op een coronatoegangsbewijs alleen nog maar voor gevaccineerden.”
Daarom vond zij het problematisch dat de cijfers die zij zelf zag zo sterk afweken van de publieke communicatie van de overheid.
Publicatie leidde tot weerstand
Walk vertelt dat haar onderzoeksgroep besloot de gegevens openbaar te maken. Dat hoort bij wetenschappelijke integriteit: resultaten moeten gepubliceerd worden, ongeacht de uitkomst.
Maar de reacties die daarop volgden waren buitengewoon fel.
Opvallend genoeg ging de kritiek zelden over de juistheid van de data zelf. “Niemand zei: die data kloppen niet,” zegt ze. In plaats daarvan draaide de weerstand vooral om de politieke gevolgen van de publicatie.
Ze vertelt dat collega’s haar erop wezen dat de cijfers gedeeld werden door politieke partijen zoals Forum voor Democratie. De impliciete boodschap was dat associatie met zulke groepen schadelijk kon zijn voor haar reputatie als arts en wetenschapper.
“Toen dacht ik: pardon? Zeg je nu dat ik mijn conclusies van wetenschappelijk onderzoek zou moeten aanpassen op basis van welke politieke partij er misschien belang bij heeft?”
Die reactie liet zien hoe sterk wetenschap, politiek en publieke beeldvorming tijdens de pandemie met elkaar verweven waren geraakt, aldus de arts.
Angstcultuur binnen de medische wereld
In het interview verbindt Walk haar ervaringen aan een bredere “angstcultuur” binnen de medische wetenschap.
Veel artsen en onderzoekers waren terughoudend om zich kritisch uit te spreken over het coronabeleid uit angst voor reputatieschade of sociale uitsluiting.
Ze zegt dat ze die druk ook zelf heeft ervaren. “Er was een angst om geassocieerd te worden met iets wat je imago zou kunnen beschadigen,” zegt Walk.
Ondanks de weerstand zegt ze geen spijt te hebben van haar keuze om zich uit te spreken.