Het noorden van Nederland is woensdagochtend in de greep van uitzonderlijk gevaarlijke weersomstandigheden. In de provincies Groningen, Friesland en Drenthe geldt code rood vanwege grootschalige ijzel. Wegendiensten, hulpverleners en ziekenhuizen spreken van een chaotische situatie, waarbij het aantal ongevallen snel oploopt en de bereikbaarheid van vitale voorzieningen onder druk staat.
Volgens Rijkswaterstaat en de ANWB is het sinds de nacht spekglad op vrijwel alle wegen in het noorden. Automobilisten verliezen massaal de controle over hun voertuig en op meerdere plekken zijn rijbanen afgesloten na ernstige aanrijdingen. “Het regent ongelukken,” klinkt het bij de wegendiensten. De gladheid wordt als extreem verraderlijk omschreven, omdat niet alleen wegen maar ook viaducten, op- en afritten en zelfs gestrooide trajecten zijn bedekt met een dunne maar harde ijslaag.
Meteorologen wijzen erop dat de situatie wordt veroorzaakt door een combinatie van vorst en onderkoelde regen. Waterdruppels die bij temperaturen onder nul het wegdek raken, veranderen direct in ijs. Daardoor ontstaat in korte tijd een vrijwel onzichtbare ijslaag, waarop voertuigen nauwelijks grip hebben. Ook strooizout blijkt in deze omstandigheden beperkt effectief.
De impact op het dagelijks leven is groot. Het Universitair Medisch Centrum Groningen heeft mensen met geplande afspraken en een groot deel van het personeel opgeroepen om niet naar het ziekenhuis te komen. Het ziekenhuis is voorlopig alleen nog beschikbaar voor acute zorg. Medewerkers van de nachtdienst blijven langer doorwerken om de continuïteit te waarborgen, terwijl extra personeel bewust niet wordt opgeroepen vanwege de gevaarlijke reisomstandigheden. Ook andere ziekenhuizen in het noorden hebben operaties en afspraken tot het middaguur geannuleerd en roepen patiënten op thuis te blijven.
Ambulancezorg in de regio blijft actief, maar ook daar wordt met uiterste voorzichtigheid gewerkt. Ambulanceposten zijn verspreid over de provincies om reistijden te beperken. Vooralsnog zijn er geen signalen dat patiënten in levensgevaar niet bereikt kunnen worden, maar hulpverleners benadrukken dat iedere rit een risico vormt voor zowel patiënt als personeel.
De gladheid heeft ook grote gevolgen voor het openbaar vervoer. In de drie noordelijke provincies rijden tot zeker halverwege de ochtend geen treinen. Spoorbeheerder ProRail heeft het treinverkeer ten noorden van Zwolle stilgelegd, omdat machinisten, monteurs en hulpdiensten de baan niet veilig kunnen bereiken. Ook regionale busdiensten zijn uitgevallen of rijden zeer beperkt.
Op het gebied van pechhulp is de situatie eveneens zorgwekkend. De Wegenwacht van de ANWB kan in grote delen van het noorden de weg niet op vanwege de veiligheid van medewerkers. Opvallend genoeg zijn er relatief weinig meldingen van gestrande automobilisten, vermoedelijk omdat veel mensen gehoor geven aan het dringende advies om niet te reizen.
Vanuit de overheid is een NL-Alert verstuurd waarin inwoners worden opgeroepen binnen te blijven en alleen bij levensgevaar 112 te bellen. Het KNMI benadrukt dat code rood slechts zelden wordt afgegeven en is bedoeld voor situaties waarin de maatschappelijke ontwrichting groot is en de veiligheid ernstig in het geding komt. Sinds de invoering van het huidige waarschuwingssysteem is code rood slechts enkele keren uitgeroepen voor ijzel.
Ook onderwijsinstellingen hebben ingrijpende maatregelen genomen. Hogescholen en universiteiten houden hun gebouwen gesloten en schakelen waar mogelijk over op online onderwijs. Toetsen en tentamens zijn uitgesteld. Basisscholen en middelbare scholen in verschillende gemeenten hebben besloten de lessen later te starten of volledig te annuleren.
Volgens meteorologen blijft het in elk geval gedurende de ochtend gevaarlijk glad. Zelfs wanneer de neerslag wegtrekt, duurt het geruime tijd voordat de ijslaag verdwijnt. Lokaal kan de gladheid tot in de vroege middag aanhouden. Weggebruikers worden met klem geadviseerd alleen de weg op te gaan als dat absoluut noodzakelijk is en hun rijgedrag volledig aan te passen aan de omstandigheden, terwijl hulpdiensten zich voorbereiden op een langdurige en intensieve inzet zolang de ijzel aanhoudt.