De afgelopen zes jaar zijn gedomineerd door het SARS-CoV-2-virus en de pogingen om de gevolgen van de pandemie te beperken. De wetenschap speelde daarin een centrale rol. Naarmate de tijd verstrijkt, rijzen er echter steeds meer vragen over die rol. Wat aanvankelijk werd gepresenteerd als stevig wetenschappelijk onderbouwde conclusies, blijkt volgens critici in veel gevallen gebaseerd te zijn op aannames en onvolledige of onjuiste interpretaties.
We hebben over al deze aspecten eerder geschreven. Het is tijd om de belangrijkste punten overzichtelijk op een rij te zetten.
Verspreiding van het virus
De WHO hield lange tijd vast aan de veronderstelling dat het virus zich vooral verspreidde via grote druppels. De basismaatregelen – zoals 1,5 meter afstand en mondkapjes – waren hierop gebaseerd. Veel wetenschappers, onder wie Maurice de Hond, stelden echter op basis van verspreidingspatronen dat het virus zich hoofdzakelijk via de lucht verplaatste, net als andere respiratoire virussen.
Deze grafiek (zie ook deze tweet, voor de cijfers zie NHS) laat het aantal ziekenhuisopnames zien in zeven Engelse NHS-regio’s, die vrijwel perfect synchroon verlopen. Dat wijst erop dat het virus zich in korte tijd over grote afstanden verplaatst, iets wat bij verspreiding via grote druppels onwaarschijnlijk is.
De Nederlandse cijfers (de zwarte lijn) lopen opvallend gelijk met die in Engeland. Met de Noordzee ertussen lijkt dat moeilijk te rijmen met een uitsluitend druppelgebonden verspreidingsroute.
Ondanks een open brief van 239 wetenschappers in juni 2020 bleef de WHO vasthouden aan het druppelmodel. Pas in april 2022 erkenden wetenschappers binnen de WHO dat de belangrijkste verspreidingsroute inderdaad via de lucht verloopt.
Wat is de IFR
De IFR (Infection Fatality Ratio) geeft de kans weer om te overlijden na een infectie. In Nederland ging prof. Van Dissel (RIVM) aanvankelijk uit van een IFR van 5%, wat zou betekenen dat mogelijk tot 900.000 mensen in Nederland aan COVID-19 zouden overlijden. De WHO hanteerde toen een schatting van 3,2%.
Gaandeweg zijn deze cijfers sterk bijgesteld, tot ongeveer 0,044% – meer dan honderd keer lager dan de oorspronkelijke schatting van Van Dissel. De IFR blijkt bovendien sterk leeftijdsafhankelijk, zoals onder meer door Ioannidis is aangetoond. Zie deze grafiek.
De bolletjes zijn de IFR-waarden voor 7 leeftijdsgroepen (links aflezen) in vergelijking tot de normale sterftekans voor die groep. Opvallend is dat de IFR in veel gevallen nauwelijks hoger ligt dan de reguliere sterftekans. Dat zou impliceren dat, als iedereen besmet was geraakt, het aantal COVID-19-overlijdens in het eerste jaar rond de 170.000 zou hebben gelegen. In werkelijkheid bleef het bij circa 22.000.
Voor de Omikron-variant ligt de bijgestelde IFR nog eens ongeveer tien keer lager, dat is de groene lijn. Lees meer in: Hoe dodelijk was corona?
“De wetenschap” zat er hiermee uiteindelijk een factor duizend naast bij de inschatting van de ernst van de pandemie.
Maatregelen
De maatregelen waren aanvankelijk gebaseerd op het principe van “Flatten the Curve”: het beperken van sociale contacten, zou de verspreiding vertragen en de druk op de zorg verminderen. Dit is een bekend en in theorie logisch uitgangspunt.
De keerzijde is dat het langer duurt voordat een brede immuniteit wordt opgebouwd. Voor het individu geldt dat het risico pas echt voorbij is na een doorgemaakte infectie. Maatregelen stellen dat moment uit, maar nemen het niet weg.
Een veelgebruikte vergelijking betreft Nederland en België in december, bij de opkomst van de Omikron-variant. Nederland ging in lockdown, België niet. In België stegen de ziekenhuisopnames direct, terwijl die in Nederland nog even daalden. Een maand later keerde dit beeld om: in Nederland stegen de cijfers, terwijl ze in België alweer daalden.
We zien een vergelijkbaar patroon in juli 2021 tijdens “Dansen voor Jansen”: een snelle stijging van opnames in Nederland, maar niet in België, gevolgd door in september juist lagere cijfers in Nederland.
Tot op heden blijft volgens De Wetenschap de claim overeind dat de maatregelen veel levens hebben gered, ondanks deze waarnemingen. Lees meer in de Corona Kroniek.
Veiligheid vaccins
De veiligheid van de vaccins is een van de meest controversiële onderwerpen. In een eerste studie met ongeveer 44.000 proefpersonen vond Pfizer geen aanwijzingen dat het vaccin onveilig zou zijn, waarna de EMA het middel toeliet.
Critici stellen echter dat de afwezigheid van bewijs geen bewijs van veiligheid is. Een studie van deze omvang kan slechts een overlijdensrisico van ongeveer 1 op 250 uitsluiten. Omgerekend betekent dit dat het alleen zeker was dat er minder dan circa 60.000 Nederlanders zouden overlijden als gevolg van de eerste dosis. Dat is in deze grafiek gevisualiseerd. Het gele gebied is waarbinnen de sterfte zou blijven volgens Pfizer.
Nu de jaarlijkse oversterfte rond de 14.000 ligt, wordt geconcludeerd dat het scenario van 60.000 niet is uitgekomen. Desondanks blijft de vraag hoe robuust de veiligheidsclaims waren. Een uitgebreide uitleg staat in Hoe veilig is veilig?
Daarnaast wordt aangevoerd dat het productieproces van de vaccins die in de trials werden gebruikt, wezenlijk verschilde van dat van de grootschalige productie, wat zou betekenen dat feitelijk een ander product op de markt is gebracht.
Ondanks deze punten bleef de boodschap vanuit de wetenschap: “Het is veilig.”
Stopten de vaccins de pandemie?
Naast veiligheid werd gesteld dat de vaccins effectief waren en de pandemie zouden stoppen. Op 23 maart 2021 presenteerde minister Hugo de Jonge een kamerbrief met een grafiek waaruit zou blijken dat de sterfte in verpleeghuizen sterk daalde dankzij de vaccinaties:
De boodschap was dat de sterfte in verpleeghuizen sterk aan het dalen was dankzij de vaccins. Uiteraard stonden de twee injectienaalden niet in deze grafiek, die zijn er door ons bijgeplaatst om de vaccinatiemomenten aan te geven. De besmettingen waren dus al bijna twee maanden aan het dalen en ook was bekend dat de vaccins pas voldoende bescherming boden na een maand. Maar de Kamer vertrouwde “De Wetenschap” en nam de RIVM-boodschap voor zoete koek aan.
Via een brief aan de minister hebben we om een nadere verklaring gevraagd, maar de brief is doorgestuurd naar de Enquête Commissie. Een uitgebreidere beschrijving in Einde corona dankzij vaccinaties?
Het 2G-wetsvoorstel
Wetenschappers van de TU Delft publiceerden een rapport waarin 2G-beleid (alleen toegang voor gevaccineerden en genezenen) sterk werd aanbevolen boven 3G, waarbij ook een negatieve test volstond. Het wetsontwerp lag al in de Tweede Kamer toen Maurice de Hond en wij er lucht van kregen.
Na onze analyse bleken er ernstige rekenfouten en onjuiste aannames in het rapport te staan. Een herberekening liet het vermeende voordeel van 2G verdwijnen, zoals te lezen in De Fata Morgana van het 2G rendement. Na tussenkomst van de latere minister van VWS (Fleur Agema) is het wetsontwerp ingetrokken.
“De Wetenschap” stond hiermee opnieuw in een kwaad daglicht.
Is oversterfte verdwenen?
Steeds vaker wordt gesteld dat er geen sprake meer is van oversterfte. Minister Conny Dijkstra weigerde zelfs een aangenomen motie uit te voeren die opriep tot nader onderzoek.
Deze boodschap wordt gevoed door de wetenschappers van het RIVM, die per 2024 de wekelijkse rapportage van sterftecijfers van het CBS hebben overgenomen. Het RIVM baseert zijn prognoses op de sterfte in de laatste vijf jaar, terwijl het CBS uitging van bevolkingsgroei en vergrijzing.
Het gevolg is dat de verwachte jaarlijkse sterftestijging volgens het RIVM is opgelopen van circa 0,6% naar 4,5%. Daarmee ligt de prognose dichter bij de werkelijke sterfte, waardoor oversterfte statistisch minder zichtbaar wordt. Het RIVM is bij! schreven we cynisch.
Het Kamerlid Ria De Korte verzocht via een motie het RIVM de rekenmethode te heroverwegen. Ook wij droegen een steentje bij via ons voorstel Van verwachtingen naar normsterfte. Het RIVM erkende vervolgens dat hun rekenmethode ongeschikt is voor het volgen van lange termijn trends en dus ook niet voor het vaststellen van oversterfte. Lees hier het artikel dat wij hierover schreven: RIVM benadrukt noodzaak van Normsterfte-model.
“De Wetenschap” koos dus voor een andere rekenmethode, waarmee de oversterfte verdween.
Het Nivel-onderzoek
Een opvallend onderzoek kwam van Nivel. Onder leiding van prof. Robert Verheij werd geconcludeerd dat er sprake was van ondersterfte bij gevaccineerden en oversterfte bij ongevaccineerden, tot wel een factor tien verschil in de drie maanden na het al dan niet nemen van een vaccin.
Het rapport kreeg zware kritiek, onder meer van prof. Ronald Meester en Maurice de Hond, vanwege ernstige rekenfouten en onjuiste aannames. Het werd meerdere keren ingetrokken en aangepast. Hoewel de onderliggende bijlagen werden verwijderd, bleef de hoofdconclusie staan. Zowel politici als wetenschappers verwijzen nog steeds naar dit rapport. Lees hierover bv dit artikel: De klucht van Nivel.
Zo werkt wetenschap nu kennelijk.
Is er Administratieve oversterfte?
Bij de analyse van vaccinatie-effectiviteit speelt de registratie in het systeem CIMS een belangrijke rol. Minister Hugo de Jonge uitte herhaaldelijk zorgen over achterstanden tot wel 60%, terwijl maximaal 5% was afgesproken.
Wij schreven hierover diverse artikelen, waaronder deze: Administratieve oversterfte volgens CIMS. Door administratieve problemen bij CIMS ontbreekt een deel van de gevaccineerden in hun administratie. Lees de betreffende artikelen voor een verdere uitleg. Deze grafiek laat de einduitkomst zien van de “reconstructie” die we maakten en die leidde tot de conclusie bij Nivel dat de oversterfte exclusief zit bij de ongevaccineerden.
We zien hier tot februari 2021 het verloop van de sterfte tot aan het einde van de tweede golf. Niemand nog gevaccineerd. In februari lijken gevaccineerden veel vaker te overlijden dan ongevaccineerden, maar dat kan nog verklaard worden door leeftijdsverschillen.
Maar als op 25 februari 2021 versie 2.0 van CIMS in gebruik wordt genomen gebeurt er iets heel geks. Omdat er een flinke achterstand ontstaat in de registratie, ontstaat er administratief een enorme stijging van de overlijdens bij de ongevaccineerden. Ter compensatie moeten dan dus de gevaccineerden veel minder vaak sterven, want de totale sterfte is op dat moment vrijwel normaal (een “kleine” oversterfte van rond de 8%). Dat is dus ook wat het Nivel vindt: oversterfte bij ongevaccineerden.
We zien zelfs dat de sterfte onder ongevaccineerden tot wel het drievoudige is vergeleken met de eerste golf. Als we in 2021 niet zouden zijn begonnen met vaccineren, dan zou volgens hun rekenmodel vanaf 1 maart de jaarsterfte bijna 100.000 hoger uitgevalen zijn. Een uiterst onwaarschijnlijke uitkomst.
Besef ook dat het hier gaat om alle overlijdensoorzaken en dus niet om covid-19. Dus ook verkeersslachtoffers, kanker en vallen van keukentrapjes.
“De Wetenschap”, onder aanvoering van het RIVM, gelooft heilig in de levenselixerwerking van de mRNA vaccins. In de eerste 3 maanden brengt het je de tot wel 40% kleinere kans om te sterven.
Is er een relatie tussen vaccinatie en oversterfte?
Onze veronderstelling staat haaks op die van de wetenschappers bij het RIVM. Wij vermoeden namelijk dat vaccins de sterftekans juist verhogen. Er is al veel over geschreven, maar deze grafiek illustreert wat wij menen te zien:. De grafiek is gecorr
Na elke vaccinatieronde zien we een daarmee samenvallende piek in de oversterfte EN een secundaire golf 3 maanden daarna. Dat zien we sinds 2022 heel scherp en in 2021 in mindere mate, omdat daar vrijwel continue werd gevaccineerd. Aanhoudende oversterfte is dus meer dan een baseline die wel of niet verhoogd is. Het is een patroon dat zich manifesteert sinds de vaccinaties in 2021 zijn gestart.
En nee, dit is geen juridisch bewijs dat de vaccins hiervan de oorzaak zijn, maar het tegenovergestelde is zeker onbestaanbaar. Er is zelfs geen enkele aanwijzing dat vaccins sterfte omlaag gebracht hebben. Het blijft bij uitkomsten van ondoorzichtige rekenmodellen, die niet passen bij de waarnemingen.
Het ongeloof dat er een relatie met vaccinatie zou kunnen zijn, zou er in zou kunnen zitten dat slachtoffers van vaccinatie geen bijzondere kenmerken hebben. Ze sterven niet met een groen hoofd of afgebroken ledematen. Hun doodsoorzaak is gecamoufleerd, omdat ze overlijden aan schijnbaar alledaagse oorzaken. Deskundigen spreken van microscopische bloedingen of “de ratio IgG1 en IgG3 ten opzichte van IgG4”. Zouden we die vraag nog aan “De Wetenschap” kunnen voorleggen?
Kan ondersterfte bij gevaccineerden bestaan?
De meest basale vraag die er is. Het eerste Pfizer onderzoek dat is gedaan voor toelating liet geen significant verschil zien tussen wel en niet gevaccineerden. Dat is nog geen bewijs dat er geen verschil is, maar het bepaalt wel de grenzen waartussen het verschil zou moeten zitten. Dat is voor deze Pfizer studie een kans van ongeveer 1:250. Dat geldt voor zowel verhoogde sterfte bij gevaccineerden als ongevaccineerden.
Wat betekent dat dan voor de kans dat de oversterfte nu alleen bij ongevaccineerden zit? Als de cijfers van het Nivel onderzoek kloppen (dus tot 40% ondersterfte bij gevaccineerden) en we zien over de hele bevolking een oversterfte van 8%, dan is dat volledig in tegenspraak met de uitkomst van het Pfizer onderzoek. Immers dat onderzoek constateerde een extra sterfte bij de ongevaccineerden van hooguit 0,4%, oftewel 40% oversterfte. De 500-900% oversterfte uit de bevindingen van Nivel is dus buitenproportioneel hoger.
Het eerste wat je als wetenschapper vervolgens behoort te doen, is je eigen bevindingen toetsen aan wetenschappelijke publicaties daarover. Prof. Robert Verheij was niet bereid dit te doen, de eigen bevindingen prefereren boven die van Pfizer.
Slotbeschouwing
Wetenschap heeft lange tijd uitgeblonken in het zoeken naar logische verklaringen voor waarnemingen. Die traditie lijkt te zijn verzwakt. Levenselixer werking van vaccins wordt omarmd door de wetenschap. Ook de journalistiek is niet meer in staat de wetenschap kritisch te volgen, zoals dat vroeger nog wel het geval was.
De conclusie die hieruit wordt getrokken is scherp: de wetenschap is niet meer wat zij vroeger was. Of zijn we terug bij de middeleeuwen?