Herinneren we ons het geruchtmakende interview van Jan van der Zanden bij Blckbx nog? In juni 2021 zat hij aan tafel bij Flavio Pasquino om het lockdownbeleid aan de kaak te stellen. Een van de eerste ‘prominenten’ die zich uitsprak. Een ex-interimdirecteur van het CBS nota bene. We zijn hem wat verschuldigd.
Nu vroeg deze medestrijder om andersoortige munitie dan waar wij mee werken: een supereenvoudig model of eigenlijk een ‘no-code model’ waarmee hij zelfs mensen kan overtuigen die niet in statistiek “geloven” – tenminste als de uitkomsten mee zitten.
Het voorstel was om:
- Per leeftijdscohort te werken omdat samenvoegingen van leeftijdscohorten altijd informatie kunnen verdoezelen of overdrijven
- Géén model te gebruiken, waarover dan weer getwist kan worden
- In plaats daarvan te kijken naar 2019, dat is 5 jaar eerder, het laatste pre-corona jaar (en laagste qua sterfte ). Hij vermoedt dat een ‘baseline’, gebaseerd louter op 2019, overtuigender is dan een complexere baseline, zoals de Normsterfte die we herhaaldelijk onder de aandacht brengen.
We verschillen daarover dus van mening maar dat maakt voor de grafieken zelf niets uit, alleen voor de duiding. Het was hoe dan ook een uitdagende exercitie. Hieronder in de uitklappers staan de grafieken. Eerst de totalen, dan de M/V.
2024 Totalen vergeleken met 2019 (sterfte per 100K)
Het zwarte streepje is de waarde van 2019. Waar 2024 hoger was dan 2019, zijn de balken oranje gekleurd.
2024 M/V vergeleken met 2019 (sterfte per 100K)
Mannen (blauw) en vrouwen (rood) apart. De donkergekleurde balken geven aan waar 2024 hoger is dan 2019.
De zwarte streepjes ——- geven de 2019-waardes aan.
Eerste bevindingen
- Van de 96 leeftijdscohorts eindigen er bij de mannen 51 boven de norm van 2019.
- Van de 96 leeftijdscohorts eindigen er bij de vrouwen 55 boven de norm van 2019.
- In totaal scoort 55% van de balkjes boven 2019. Beoordeel zelf of je dat zorgelijk of geruststellend vindt.
- Absolute getallen: er waren 21.675 meer overlijdens in 2024 dan in 2019.
Mannen in: 6.020 meer dan 2019 (1,7% meer), Vrouwen: 15.655 (6,2% meer). - Als percentage van de totale populatie overleed in 2019: 0,88%. In 2024: 0,96% (dus van 880 naar 960 per 100K).
- De bevolking is ook gegroeid in die 5 jaar, door immigratie en geboortes; daarbij zitten relatief heel weinig mensen boven de 70, waar je het zwaartepunt van de sterfte mag verwachten.
- Hoe wegen we dit zonder model? Een vergelijk zou kunnen zijn:
in 2017 werd een oversterfte van 9.444 vastgesteld. Dat was 0,06% van de bevolking.
In 2024 kijken we niet naar 9.444 maar naar 21.675 meer sterfte – we hanteren 2019 hier nog steeds als ‘baseline’. Maar dat zegt niets als je de bevolkingsgroei niet meeneemt. Het is in 2024: 0,12% van de bevolking, twee keer zoveel als de beruchte 2017-oversterfte. (Je zou hier weer 2.000 in mindering kunnen brengen omdat 2019 een grieploos jaar was en 2024 in de eerste weken ca. 2.000 overlijdens door griep kende maar dan beginnen weer met ‘corrigeren’…)
Nuancering
Als ik een jaar vergelijk met 5 jaar eerder, ben ik ook benieuwd hoe zo’n vergelijking uitpakt als je 2019 vergelijkt met 2014, of 2018 met 2013. Zie onderstaande grafiek. Het is toch best een andere karakteristiek.
De balkjes zigzaggen om het 2019-niveau heen. Als je aanneemt dat dat een goede norm is, zou je kunnen stellen dat er weinig meer aan de hand is, afgezien van de diverse rode vlaggen van sterftes waar je ze niet zou verwachten.
Het blijft tobben. Ik hoop dat deze en gene iets kan met deze grafieken. In de hoop toch weer wat bijgedragen te hebben aan de urgentie om de post-2020 oversterfte extern, onafhankelijk en grondig te analyseren, ongeacht of 2024 nou verbetering toont of niet, teken ik,
Hoogachtend,
drs. Anton Theunissen
PS.: Al stoeiende met de M/V cijfers heb ik ook de totalen eens bekeken. Na de jump in 2020 ontbreekt ondersterfte, dat wisten we al. Nu is dit een ongebruikelijke presentatie, met M en V als afzonderlijke punten op een lijn, maar het legt wel een patroonbreuk bloot. Vóór 2020 zie je een duidelijk zigzagpatroon tussen mannen en vrouwen. Er zijn immers meer oude juffrouwen dan meneren.
Waar is na 2020 dat zigzagpatroon gebleven…?
En dan nog een wat onoverzichtelijke totaalgrafiek. Afgekapt op 100% want bij de jeugd schiet het nogal omhoog…
