Virusvaria-lezer JVI, naam bij de redactie bekend, gaf een commentaar op de vorige post, dat ik hier graag als zelfstandig artikel presenteer (verluchtigd met grafiek en tabelletje van eigen hand). Temeer daar een andere zeer gewaardeerde lezer en bijdrage, Jan van der Zanden een interessant weerwoord leverde. Des te interessanter, niet alleen vanwege zijn encyclopedische kennis maar vooral vanwege zijn ad interim werk bij het CBS. Hij heeft bovenop de materie gezeten.
Nu snappen we allemaal dat pensioenhoogte iets met levensverwachting te maken heeft. Maar in hoeverre heeft Covid dat beïnvloed? Het lijkt erop dat de levensverwachting is verkort en dan zou de pensioenleeftijd omlaag moeten, begrijp ik van JVI. Maar daarover horen we niks en zien we niks terug in de prognoses. Jan van der Zanden werpt echter tegen dat dat allemaal gewoon wettelijk is geregeld. Volgens hem doet CBS in deze niks raars (behalve het achterhouden van data over sterfte icm vaccinatiestatus, dat dan weer wel).
Mijn intuïtie laat mij weten (ik deel het maar met jullie) dat die vaccinatiestatussen als grote koppen in de media te vinden waren geweest, als het de overheid goed zou zijn uitgekomen. Lees: als de pensioenleeftijd zou worden verhoogd omdat de vaccins werkelijk zo effectief en levensverlengend waren geweest als RIVM en NIVEL hebben aangetoond.
Als er in die situatie al wetten waren geweest die verhoging in de weg stonden, dan waren die geamendeerd of anderszins uit de weg geruimd, bijvoorbeeld vanwege de uitzonderlijke situatie. En dat gebeurt nu natuurlijk niet. Want hoe lager de pensioenleeftijd, hoe duurder: er wordt minder lang gespaard terwijl er eerder uitgekeerd moet worden. Het corona-échec dikt steeds verder aan.
Maar: lees vooral zelf wat beide heren aanvoeren. Ze weten allebei heel goed waarover ze spreken, ga daar maar van uit.
Om de lauwe, negatieve reactie van de regering te begrijpen over de ‘normsterfte’ en het volstrekte zwijgen van CBS te kunnen duiden, moet je misschien even kijken naar een ander, politiek gevoelig, beleidsterrein waar een soort ‘normsterfte’ al een grote rol speelt. Dit opent bovendien een nieuw perspectief op de maatschappelijk-economische gevolgen van de COVID-19 crisis. Aanvullend materiaal voor kosten-baten analyses?
Ik vat e.a. samen in 8 punten:
- Er is al geruime tijd een impliciete ‘normsterfte’, namelijk in het kader van het beleid van de systematische verhoging van de AOW-gerechtigde leeftijd. Dit beleid is gestart in 2013 en in 11 jaar tijd is de AOW-leeftijd van 65 jaar naar 67 jaar verhoogd (vanaf 2024 van kracht). Verdere verhogingen (tot aan 72 jaar) worden in het vooruitzicht gesteld in de komende jaren;
- De rechtvaardiging van het beleid was de, door CBS voorspelde, trendmatige stijging van de resterende levensduur van 65-jarigen, dus de DALING van sterftekansen van 65-plussers. Het verhogen van de AOW-leeftijd met 2 jaar zou dan ook met een ca. 2-jaar hogere resterende levensduur van 65-jarigen moeten corresponderen in 2024 t.o.v. 2013. Deze 2 jaar is ongeveer 10% van de totale resterende levensverwachting van 65-jarigen in 2013 (grofweg 20 jaar). Gemiddeld over een 11 jarige periode, zou de daling per jaar ca. 0,9% moeten bedragen. Deze factor zou je ook per jaar moeten afzetten tegen ‘volume effecten’ zoals vergrijzing om uit te maken hoe de totale sterfte van 65-plussers zich heeft ontwikkeld;
- Helaas, een 10% toename van de verwachte resterende levensduur heeft zich niet voorgedaan in 2013-2024. De voorspellingen van CBS bleken te hoog. De resterende levensduur van 65-jarigen is in 2024 nauwelijks hoger dan in 2013. Zie voor tijdreeksen:
| Levensverwachting op 65-jarige leeftijd, waarneming. | |||
| 2003 | 2013 | 2023 | |
| Waarneming in jaren | 17,78 | 19,6 | 19,87 |
| Stijging per 10 jaar | +10,2% | +1,4% | |
- De te lage levensduur was niet alleen het gevolg van de flinke toename van sterfte tijdens de COVID-19 crisis, want ook al in het tijdvak 2013-2020 was er geen waarneembare toename van de resterende levensduur bij 65 jaar (begin 2013: 19,6 jaren, begin 2020: 19,5 jaren). M.a.w. volgens de ‘pensioenbeleid normsterfte’ was er eigenlijk al ‘oversterfte’ kort na het begin van 2013. Het is wel zo dat de COVID-19 sterfte een groot nieuw probleem is, zie punt 7;
- Desondanks bleef de regering (Rutte-kabinetten na Rutte-1, en in 2024 kabinet Schoof) in 2013-2024 steeds maar de AOW-leeftijd ophogen. Ook CBS heeft nooit aan de bel getrokken over de eigen veel te hoge voorspellingen. Het gevolg was dat mensen na 2013 geleidelijk aan steeds meer van hun pensioen (in termen van tijd en geld) moesten inleveren, zonder daar iets terug te krijgen. In het begin van de periode was dit offer nog beperkt, maar nu kan men zeggen dat er een groot sociaal probleem van ongelijke behandeling van gepensioneerden is ontstaan. Tijd voor een parlementaire enquête?
- De te hoge CBS-prognoses waren eenzijdig gebaseerd op ontwikkelingen in 2000-2010. Echter dat decennium was bepaald niet representatief. In 2000-2010 nam de verwachte resterende levensduur van 65 jarigen inderdaad met 2 jaar toe, maar in de vijftig jaar vòòr 2000 was deze toename slechts 3 jaar! Gegeven die voorgeschiedenis, is het verbijsterend te zien hoe een statistisch bureau lange-termijn prognoses kan maken, waarbij men ontwikkelingen in een relatief korte, uitzonderlijke periode gewoon doortrekt naar (tientallen jaren) in de toekomst! Maar ja, de reputatie van CBS lag voor Rutte-1 alleen maar op het gebied van de ‘beschrijvende statistiek’, aan ‘verklarende statistiek’ deden ze daarvoor nooit;
- Maar er is meer. We hebben namelijk niet alleen te maken met het achterwege blijven van verhoging van de resterende levensduur (minstens 10% over 11 jaar) maar ook nog eens met een extra daling van 10% van de verwachte levensduur door een veel hogere sterfte in 2020-2024 tijdens de COVID-19 crisis. Dit is een groot probleem voor iedereen die het publiek wil wijsmaken dat de AOW-leeftijd verder kan worden verhoogd. Dit wordt trouwens nu weer, in de verkiezingstijd, bepleit door de VVD.
De daling van de verwachte levensduur in 2020-2024 blijkt niet uit de CBS-tabel in het rapport van november 2024, maar is onmiskenbaar, want volgens de definitie van ‘statistische verwachting’ is de verwachte resterende levensduur bij 65 niet anders dan de gewogen som van de jaren en sterftekansen voor alle leeftijden boven de 65. Wanneer er over de hele linie een 10% hogere sterfte sprake is, dan zou zich dat vroeg of laat door moeten vertalen naar een 10% daling van de resterende levensverwachting van 65 jarigen. Dus in plaats van een bijtelling van 2 jaar t.o.v. 2013 dient voor mensen die nu met pensioen gaan de levensverwachting eigenlijk nog met 2 jaar te worden verminderd. De resterende leeftijd is dan weer 17,5 jaar geworden, net als in 2000, een terugval van een kwart eeuw! - Het CBS durft dit niet te laten zien in de tabel. Om dit te rechtvaardigen, verwees het CBS, in eerdere rapportages, nog naar het incidentele karakter van de verhoogde COVID-19 sterfte, inclusief verwijzingen naar ervaringen met de Spaanse griep na WO-1. Nu die hogere sterfte aanhoudt, kan dat niet meer en kiest CBS er voor om op een andere wijze de gevolgen van de crisis NIET in beeld te brengen. CBS schrijft in het rapport van november 2024 dat de voorspelling van de levensverwachting van de Nederlandse bevolking voortaan niet meer gebaseerd wordt op trends in Nederland, maar op trends ingeschat door een ‘internationaal model’! Het CBS doet geen verdere mededelingen over dit model. Dus vanaf 2020 ( begin COVID-19 crisis) worden verwachtingen van resterende levensduur voor Nederland gegeven vanuit het internationale model (NAVO?)…
Reactie van Jan van der Zanden (ex-CBS directeur ad interim)
Ik vind het artikel (van JVI, red.) niet erg objectief. Maar misschien lees ik niet goed of weet ik iets niet…..
CBS heeft op 8-11-2024 netjes gerapporteerd dat de levensverwachting is gedaald. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/45/prognose-levensverwachting-65-jarigen-20-96-jaar-in-2030 En ook dat dat door Corona komt (uiteraard niet door vaccinaties, maar dat weten ze daar ook niet en daar gaan ze niet over; maar wij wappies weten wel beter……).
En de minister heeft kort daarna (11-11) op grond daarvan de AOW leeftijd bevroren voor 2030 conform de wet. https://www.awvn.nl/pensioenregeling/nieuws/aow-leeftijd-in-2030-67-jaar-en-drie-maanden/#:~:text=Net%20als%20in%202028%20en,geen%20sprake%2C%20meent%20de%20minister. Hij heeft gemeld dat de daling eigenlijk genoeg was om de leeftijd te laten dalen, maar dat mag niet volgens de wet. En hij verwacht dat de daling niet zo structureel is, dat het niet nodig is om de wet aan te passen. De verwachting is vermoedelijk (maar dat is mijn speculatie) dat vanaf 2031 of 2032 de AOW leeftijd weer wat zal stijgen omdat de levensverwachting weer is toegenomen.
En in het VVD verkiezingsprogramma staat gewoon dat de AOW leeftijd stijgt als de levensverwachting stijgt. Dat staat er denk ik al jaren. En ook dat de koppeling van AOW (en WIA en WW) met minimumloon niet wordt losgelaten; wel de koppeling met Bijstand en dat soort minimum uitkering. M.i. volkomen terecht.
Ik snap echt de kritiek in je artikel niet zo goed. C.q. ik kan geen feiten vinden die de kritiek schragen.
Wat wel echt heel fout van CBS is, is dat ze alsmaar smoezen verzinnen (mogelijk in opdracht van VWS, waar de CBS-directeur hier voor de directeur was!!!) detail data over sterfte en vaccinatie status achter te houden. Dat is echt heel ernstig en kwalijk.
Eventueel vervolg kan in de comments!
Views (inst:8-10-’21): 728