Gidsje voor Bewustzijns-verruiming….

Ik heb talloze herinneringen aan vorige levens. Overmatig nieuwsgierig kun je zeggen. Spontane regressies, hypnosewerk, Ayahuasca, MDMA en psilocybinegebruik. Ik heb er in 2024 een heel boek over geschreven, waarvan je HIER op de site meer kunt lezen. De titel? ‘Dikke Hans Leert Vliegen-Bestaat reïncarnatie echt?’ Ik twijfelde toen al; want zo’n ervaring hoeft niet noodzakelijk afkomstig te zijn van iemand die zelf eerder heeft geleefd. Ook informatieoverdracht, beïnvloeding door een andere bewustzijnsvorm, overschaduwing door overledenen, overgenomen familiepatronen en psychologische processen kunnen reële verklaringsmodellen aanreiken..!

Kijk ik eerst naar de Indiase oorsprong: bewustzijn voorbij de persoonlijkheid. Dan is daar de Bhagavad Gita, onderdeel van het Indiase Mahabharata-epos, dat in hoofdstuk 2, vers 22 de mens als een individueel geestelijk wezen beschrijft, dat achtereenvolgens verschillende lichamen bewoont, zoals iemand versleten kleding verwisselt. Het onvergankelijke zelf, de atman, is volgens deze voorstelling niet identiek aan het tijdelijke lichaam of de persoonlijkheid. Sommige scholen spreken over een reizende onvergankelijke ziel.

Het boeddhisme verwerpt juist dat beeld. Wat volgens de Boeddha doorgaat, is een oorzakelijke continuïteit van bewustzijn, verlangens en karmische neigingen. Als voorbeeld uit de modernere spirituele literatuur noem ik de Zwitserse Elisabeth Haich, wier FASCINERENDE, autobiografisch-esoterische roman Inwijding (Einweihung) rond 1954 verscheen.

X
Zij beschrijft daarin herinneringen aan een eerder leven als Egyptische priesteres en een ontwikkelingsweg waarin ervaringen uit verschillende levens bijdragen aan bewustwording. Of haar herinneringen historisch juist zijn, laat ik in het midden, maar het boek illustreerde voor velen het uitgangspunt dat bewustzijnsontwikkeling zich over meer dan één mensenleven kan uitstrekken.
X

Binnen de joodse mystiek ontstond een opmerkelijk verfijnd model van zielsverhuizing. Vooral de zestiende-eeuwse kabbalist Isaac Luria, wiens leer door Chaim Vital werd opgetekend in Sha’ar HaGilgulim, onderscheidt verschillende vormen van geestelijke continuïteit. Gilgul verwijst naar zielsomloop of wedergeboorte.

Ibbur beschrijft een tijdelijke toevoeging van een andere ziel, bijvoorbeeld ter ondersteuning van een geestelijke opdracht. Pas in latere joodse overleveringen wordt ook Dybbuk benoemd als een rusteloze geest die zich aan een levende persoon hecht.

Bekende begrippen eigenlijk. Ik spreek vanuit mijn eigen hypnotherapiepraktijk ook over elementen als plaaggeesten, schillen, parasieten, lifters en obsessoren. Wij kennen zeker het begrip ‘bezetenheid’. Maar de vraag is dan: ‘Was de betrokken geest ooit een zelfstandige menselijke persoonlijkheid?’.. In de Talmoed, onder meer in Niddah 30b, wordt het ongeboren kind beschreven als een wezen dat vóór zijn geboorte bijzondere kennis bezit, die vervolgens wordt vergeten. Dat is geen uitgewerkte reïncarnatieleer, maar wel een voorstelling van geestelijk bestaan vóór de geboorte.

De Tibetaanse religieuze tradities maken een bijzonder bruikbaar onderscheid tussen wedergeboorte, geestelijke aanwezigheid en psychische restverschijnselen. De Tibetaanse boeddhisten gaan niet uit van zo’n onveranderlijke persoonlijke ziel; ze gebruiken het begrip ‘bewustzijnscontinuïteit’. In hun volks-religieuze voorstellingen, bestaan tevens begrippen voor vooroudergeesten, levensessenties en geestelijke invloeden.

Hun begrip bla verwijst dan bijvoorbeeld naar een levensessentie die verzwakt kan raken of verloren kan worden geacht. Gdon duidt op schadelijke of verstorende geestelijke invloeden. Bag chags verwijst naar achtergebleven psychische indrukken en gewoontepatronen die binnen iemands bewustzijnscontinuïteit blijven doorwerken, niet daarbuiten. Het zijn geen zelfstandige persoonlijkheden en evenmin noodzakelijk losgeraakte geestelijke restvormen.

Al in de theosofische literatuur van Helena Blavatsky en latere auteurs wordt onderscheid gemaakt tussen hogere geestelijke beginselen en lagere psychische bestanddelen van de mens. Na de lichamelijke dood zou niet noodzakelijk de gehele persoonlijkheid als eenheid voortbestaan.

Bepaalde verlangens, herinneringen en emotionele patronen zouden volgens deze leer ‘ergens’ als een tijdelijk restant kunnen blijven functioneren. Zulke restvormen worden ook daar al astrale schillen genoemd, geen volwaardige zielen. Zo’n geestesproduct, of ego, kan herkenbare eigenschappen vertonen, reageren op prikkels en zelfs informatie reproduceren, maar mist een samenhangend, zelfstandig bewustzijn. Ik zie het eigenlijk als onverantwoordelijk achtergelaten afval!

Tijdens een van mijn recente familieopstellingen manifesteerde zich iets dat ik als zo’n vreemde restvorm heb geïnterpreteerd. Het verschijnsel leek doelloos, leek nauwelijks zelfstandig te kunnen denken, sprak weinig, wist vrijwel niets over zichzelf en maakte de indruk ergens te zijn achtergelaten. Ik herkende het absoluut niet als een volledig menselijke persoonlijkheid. Ik heb deze verschijning destijds niet energetisch proberen te vernietigen, zoals sommige sjamanistische benaderingen aanbevelen.

Voorzichtig kijkend zou je kunnen zeggen dat een soort Lager Zelf was weggegooid door een pretentieuzer Hoger Zelf. Maar misschien merkten we psychische resten op van een traumatische dissociatie of een suggestieve projectie uit de groepsdynamiek? Wie het werkelijk weet, mag het zeggen.

Oahspe: een geestelijke wereld vol onvolwassenheid

Een bijzonder afwijkend maar fascinerend model vinden we in Oahspe, het in 1882 gepubliceerde, gechannelde boek van een occult georiënteerde Amerikaanse tandarts. Deze John Ballou Newbrough verklaarde dat zijn wonderbaarlijke universele logboek door automatisch schrijven op een van de eerste schrijfmachines tot stand kwam.

Oahspe laat ons kennismaken met  een omvangrijke geestelijke kosmos. Een  ziel wordt na de dood beslist niet automatisch wijs, liefdevol of ontwikkeld. Integendeel: veel geesten blijven jarenlang (of eeuwig) gevangen in hun aardse verlangens, machtsbehoeften en hun beperkte bewustzijn.

Oahspe noemt zulke laagontwikkelde, aardegebonden geesten onder meer drujas. Zij kunnen volgens het boek levende mensen beïnvloeden en zich aan hen hechten. Sommige geestelijke machthebbers organiseren zelfs omvangrijke hiërarchieën waarin minder ontwikkelde geesten afhankelijk worden gehouden. Hier zie je ineens een wezenlijk onderscheid tussen geestelijke macht en geestelijke rijpheid.

Een entiteit kan dus over bijzondere vermogens, kennis of invloed beschikken en toch moreel en intellectueel onvolwassen zijn. Ik hoop niet dat u zichzelf nu herkent… De kritische onderzoeker wil wel weten wie wat wanneer bepaalt en vooral ook waar onze hoop blijft op iets van een Vrije Wil.

Geestelijke afhankelijkheid en slavernij lijken mij voorzienbare gevolgen van dit hiërarchische scheppingsontwerp uit Oahspe. De Faithisten worden bevoorrecht, terwijl andere zielen zich langdurig door dienstbaarheid en moreel handelen moeten ontwikkelen.
x
Maar waarom zou een schepper zulke ongelijkheid organiseren?

Oashpe’s Oppergod Jehovir zou elke mens een unieke ziel ingefluisterd hebben. Dus een nieuw geschapen individuele geest, die zich na de lichamelijke dood bij voorkeur alleen astraal verder ontwikkelt. Gewone wedergeboorte van dezelfde geest in een nieuw lichaam past niet in dat model. Maar waarom dan hem of haar helaas tegelijk een astrologisch vastliggend zeer ongelijk noodlot bezorgen? De een gaat dan voor geluk, de ander voor pech en de derde voor toeval?

Reïncarnatie wordt door Jehovir juist streng verboden. Helaas, talloze aardse zielen hebben op eigen kracht kennelijk een uitweg gevonden voor Zijn zogenaamd unieke meester-slaaf concept. Op aarde blijven en meereizen met elke nieuw geschapen ziel? Een spannende bewustzijnsontwikkeling: geestelijke gehoorzaamheid is vast en zeker niet hetzelfde als geestelijke zelfstandigheid.

De Duitse helderziende Rudolf Steiner, overleden in 1925, onderscheidde twee verschillende basale krachten die de menselijke ontwikkeling kunnen beïnvloeden. Lucifer vertegenwoordigt in zijn antroposofische wereldbeeld onder meer de verleiding van geestelijke verheffing, zelfoverschatting en verwijdering van de aardse werkelijkheid.

Ahriman staat voor verstarring, berekening, materialisme en de overheersing van het bewustzijn door mechanische systemen. Symbooltaal misschien, maar ik vermoed toch serieuze zelfstandige bovennatuurlijke (misschien buitenaardse) krachten. Rudolf Steiner beschreef ook zijn waarnemingen van de Akasha-kroniek als een manier om kennis te verkrijgen over perioden die buiten het bereik van gewone historische bronnen liggen.

Volgens de esoterische traditie vormen die Akasha-kronieken een bovenzintuiglijk geheugen waarin gebeurtenissen, gedachten, gevoelens en ervaringen uit het verleden toegankelijk zouden blijven. Toch wordt nergens gesteld dat de waarnemer zelf de waargenomen levens heeft geleid!

Ook volgens Steiner zou Lucifer in een ver verleden, ongeveer in het derde millennium vóór Christus, in Azië een menselijke incarnatie hebben doorgemaakt. De Gele Keizer Huang Di, regerend rond 2700 v.Chr., lijkt mij de meest waarschijnlijke kandidaat. Legendarische grondlegger van de Chinese beschaving, verbonden met wijsheid, geneeskunde, staatsvorming en kosmologische kennis. Toch?

Voor Ahriman voorspelde Steiner een incarnatie in het Westen, rond of in het derde millennium na Christus. Sommigen zien Trump al als hun moderne Verlosser. Gaat die ons de menselijke vrijheid (terug)geven?

De Indiase goeroe Osho Rajneesh (Bhagwan) benadrukte het herkennen van de aard van de geest, voorbij het vasthouden aan aangeleerde identificaties, Osho leek de ene dag in reïncarnatie en astrologische predestinatie te geloven om dat dogma weken later provocerend weer te verwerpen. Nooit saai! Hier en nu zijn, nooit meer bang en authentiek jezelf zijn, dat waren zijn voornaamste adviezen aan de spirituele zoeker.
x

Tijdens mijn jaren in zijn ashram in Poona werd ik regelmatig geconfronteerd met het droeve verschil tussen spirituele inzichten en de menselijke neiging om daar onmiddellijk nieuwe identiteiten, afhankelijkheden en machtsverhoudingen omheen te bouwen. Lokale ervaringen van verruimd bewustzijn werkten voor velen bevrijdend, maar leidden even vaak tot emotionele, nieuwe afhankelijkheid van de meester en zijn leerstellingen.

Eén samenhangende kosmologie zie ik nog niet, wel vijf mogelijke verklaringen voor herinneringen aan onbekende levens.

We zouden natuurlijk graag willen vasthouden aan een vast model. Lekker iets met Oude en Jonge zielen. Simpel is Goed, nietwaar?

Bovennatuurlijke overdracht en het channelend communiceren met geestelijke entiteiten blijft waarschijnlijk voor vele Lichtwerkers uiterst aantrekkelijk, maar levert helaas geen bewijs voor reïncarnatie van een ‘Oude Ziel’. Leidt iemands spontane regressie ook tot meer helderheid, vrijheid, verantwoordelijkheid en verbondenheid, of juist tot angst, afhankelijkheid en verwarring? Dat is zeker een bruikbaar criterium.

De vergelijking van deze tradities leidt niet tot enige zekerheid. Kritisch kijken geldt voor contact met elk geestelijk wezen dat zich als gids, meester, engel of god presenteert. Het horen van een stem, het zien van een lichtende figuur, het is vast een leuk avontuur maar men kan er niet automatisch betrouwbaarheid aan ontlenen. Werkelijke bewustzijnsverruiming zou daarom als (morele) maatstaf moeten worden afgemeten aan de ontwikkeling van zelfstandig onderscheidingsvermogen, innerlijke vrijheid en positieve (dienende) verantwoordelijkheid tegenover anderen.

Kennis is geen bewijs van wijsheid, macht geen bewijs van morele ontwikkeling en een indrukwekkende ervaring is geen garantie voor waarheid. Onderscheid leren maken en (in mijn persoonlijke optiek) bovendien het hart volgen, de liefde voor mens en schepping, dat vormt de voorlopige kern van al mijn waarnemingen. De mens ziet immers maar een fractie van wat er te zien is. Voelen doet hij meer. En dan is er nog kritische intuïtie. Dat laatste ga ik graag meenemen voorbij de komende dood.