Foto: Jan van der Wolf (Pexels)
De gemeente Oldebroek is door het ministerie van Asiel en Migratie op trede 3 van de zogeheten interventieladder geplaatst, samen met 23 andere gemeenten die tot nu toe geen asielopvang hebben gerealiseerd. Wethouder Tom de Nooijer laat er geen gras over groeien en trekt publiekelijk aan de bel via sociale media. Zijn boodschap is helder en onomwonden: Den Haag moet ophouden met dwingen en de wet intrekken.
Wat trede 3 van de interventieladder betekent
De spreidingswet, die gemeenten verplicht asielzoekers op te vangen, kent een systeem van oplopende druk op gemeenten die hun zogenaamde ‘wettelijke taak’ niet nakomen. Op trede 3 betekent dit dat het ministerie actief toezicht houdt en formele gesprekken afdwingt. Concreet: Oldebroek is uitgenodigd voor een bestuurlijk gesprek met het ministerie. Blijft de inzet van de gemeente in de ogen van Den Haag onvoldoende, dan kan het Rijk de bevoegdheden van de gemeente simpelweg overnemen — en de rekening neerleggen bij de gemeente zelf. Een constructie die veel weg heeft van een bestuurlijke machtsgreep.
Wethouder De Nooijer: ‘Dwang is destructief’
Wethouder Tom de Nooijer spreekt namens het voltallige college wanneer hij stelt dat opvang afdwingen via de spreidingswet zowel ongewenst als schadelijk is voor de samenleving. Volgens hem ligt de echte oorzaak van het probleem niet bij gemeenten die hun best doen, maar bij een Rijk dat jarenlang heeft gefaald de asielinstroom te beperken. Gemeenten worden zo de dupe van falend nationaal beleid — en mogen ook nog eens voor de kosten opdraaien als ze niet meewerken.
Jaren van onderzoek, zonder resultaat — en toch beschuldigd van taakverwaarlozing
Wat de situatie extra wrang maakt, is de voorgeschiedenis. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft destijds veertien maanden lang onderzoek gedaan naar een locatie aan de Bovendwarsweg in Oldebroek, geschikt voor driehonderd asielzoekers. Resultaat: de locatie bleek niet haalbaar — iets wat de gemeente zelf al vroeg in het proces had aangegeven. Daarna heeft de gemeente zelf de handen uit de mouwen gestoken: liefst 137 potentiële opvanglocaties werden beoordeeld en de meest kansrijke werden voorgelegd aan het COA. Die concludeerde zelf dat ook deze locaties niet haalbaar zijn, vanwege financiële en planologische belemmeringen. En toch — na al dat werk, al die kosten en al die inspanningen — vindt het ministerie dat Oldebroek zich schuldig maakt aan taakverwaarlozing. Je moet maar durven.
Natura 2000, stikstof en netcongestie: Oldebroek zit klem
De lokale omstandigheden maken het er niet eenvoudiger op. De gemeente Oldebroek heeft te maken met Natura 2000-gebieden, strikte stikstofbeperkingen, beschermde flora en fauna, geluidszones rondom een groot defensieterrein én toenemende netcongestie. De vraag die De Nooijer terecht stelt: hoe kun je een gemeente aan het onmogelijke houden? Den Haag lijkt zich daar weinig van aan te trekken.
Oldebroek kiest voor democratie, niet voor buigen
Het college van Oldebroek is niet van plan halsoverkop toe te geven aan de druk vanuit het Rijk. Wel willen ze verdere escalatie voorkomen — waarbij het Rijk bepaalt en de gemeente betaalt. Daarom werkt het college aan een nieuw proces om nogmaals te onderzoeken of opvang mogelijk is, maar dan met draagvlak, draagkracht en inwonerparticipatie als harde voorwaarden. Cruciaal daarbij: het college wil dit eerst met de gemeenteraad bespreken, vóór het bestuurlijk gesprek met het ministerie plaatsvindt. Dat gesprek is door Oldebroek bewust uitgesteld tot na 17 september. De lokale democratie gaat voor.
Het bredere plaatje: gemeenten als speelbal van Den Haag
Oldebroek staat niet alleen. Samen met 23 andere gemeenten bevindt de gemeente zich in hetzelfde benarde parket. Dit laat zien hoe de spreidingswet in de praktijk uitpakt: niet als eerlijk verdeelsysteem, maar als een instrument van dwang waarbij kleinere gemeenten, die al worstelen met ruimte, regelgeving en budget, worden meegesleurd in een crisisaanpak die het Rijk zelf heeft veroorzaakt. Zolang de asielinstroom niet structureel wordt beperkt, blijven gemeenten de problemen oplossen die Den Haag heeft gecreëerd — en dat tegen hoge maatschappelijke kosten.
Over de auteur: Robin de Boer is economisch geograaf. Volg hem hier op Substack voor exclusieve content.
Source: https://www.ninefornews.nl/oldebroek-weigert-te-buigen-voor-den-haag-trek-die-spreidingswet-in/
.