“In een wereld waar de waarheid wordt gemanipuleerd door schimmige instanties, is de strijd van huisarts Rob Elens een schrijnend voorbeeld van hoe medische autonomie wordt onderdrukt. Terwijl de overheid zich verschuilt achter bureaucratische procedures, worden artsen die durven afwijken van de norm als paria’s behandeld. De vraag die rest is niet alleen wie de patiënt beschermt, maar ook wie de machthebbers daadwerkelijk ter verantwoording roept.”
De kwestie rond huisarts Rob Elens blijkt een stuk grimmiger dan tot nu toe publiekelijk bekend was.
Interne e-mails van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), boven water gekomen via een Wob-verzoek, tonen aan dat ambtenaren van de inspectie al op 7 april 2020 actief achter de Limburgse huisarts aan gingen.
Een ‘protocolletje’ en een belletje naar de beroepsorde
Op dinsdag 7 april 2020 stuurde een medewerker van de IGJ een interne e-mail met als onderwerp ‘Covid Hydroxychloroquine – huisarts vaart eigen koers’. Daarin werd Elens beschreven als iemand die samen met een apotheek een eigen aanpak had ontwikkeld om patiënten thuis te behandelen met hydroxychloroquine en azitromycine. De inspecteur omschreef dit neerbuigend als een ‘protocolletje’. De toon was ongeduldig: dit moest worden aangepakt, en snel ook. Binnen een half uur reageerde een collega dat de brancheorganisatie voor apothekers KNMP en het NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) al via hun websites communiceerden dat HCQ uitsluitend via de tweede lijn mocht worden voorgeschreven. Vervolgens werd gevraagd of de zaak kon worden meegenomen naar een intern overlegorgaan binnen de IGJ.
De onafhankelijkheid van NHG en KNMP onder de loep
Wat deze e-mails pijnlijk duidelijk maken, is dat de officiële beroepsorganisaties voor huisartsen en apothekers niet zelfstandig tot hun standpunt kwamen. Elens zelf stelt op sociale media dat de IGJ de NHG en KNMP actief heeft aangestuurd om HCQ expliciet af te raden. “IGJ stuurt KNMP en NHG om HCQ expliciet af te raden — over onafhankelijkheid gesproken,” schreef hij. Dat zijn felle woorden, maar de inhoud van de uitgelekte mails geeft hem weinig reden om die in te trekken. De beroepsorganisaties die in theorie de belangen van artsen en apothekers behartigen, fungeerden hier feitelijk als verlengstuk van de overheid.
Wie gaf de opdracht om Elens aan te pakken?
De kwestie gaat verder dan ambtelijke ijver. Wob-onderzoeker Cees van den Bos wijst erop dat de opdracht om achter Elens aan te gaan niet alleen van toenmalig minister Hugo de Jonge afkomstig was. Ook ministers Van Rijn en Van Ark waren erbij betrokken. Opvallend is dat de opdracht niet terug te vinden is in de officiële notulen van het Ministerieel Crisiscomité of het bijbehorende ambtelijk overleg. Dat roept de vraag op wie er dan wél de opdracht heeft gegeven. Van den Bos wijst in de richting van het Torentje of het Catshuis — en noemt daarbij Rutte, maar acht het waarschijnlijker dat toenmalig NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg de aansturende kracht was. Aalbersberg beschikte in die periode over uitgebreide inlichtingeninformatie.
Elens beboet, terwijl de overheid zich verstopt achter procedures
Elens werd uiteindelijk door de inspectie beboet voor zijn aanpak. Dat op zichzelf is al opmerkelijk genoeg, maar in het licht van deze e-mails krijgt het een extra wrange bijsmaak. Elens deed precies wat een huisarts behoort te doen: hij gebruikte zijn medische kennis, raadpleegde internationale literatuur en stemde zijn behandelprotocol af met een apotheek. Dat hem daarvoor een boete is opgelegd, terwijl achter de schermen de overheid en haar beroepsorganisaties samenspanden om hem het zwijgen op te leggen, zegt veel over hoe er in Nederland met medische autonomie werd omgegaan tijdens de coronacrisis.
Wat Elens zelf zegt
Op sociale media reageerde Elens op de mails. Hij schrijft dat de inspectie hem destijds aanraadde contact op te nemen met het NHG voor ondersteuning bij onderzoek naar hydroxychloroquine — maar dat de NHG hem inmiddels al voor was geweest, en wel in de verkeerde richting. “Lees en huiver… zo gaat dat in Nederland,” aldus Elens. Hij voegde eraan toe dat hij zijn NHG-lidmaatschap heeft opgezegd. Een logische stap, als blijkt dat de organisatie waarvan je lid bent door de overheid wordt ingezet als instrument om jou te neutraliseren.
Een patroon dat breder is dan één huisarts
De zaak-Elens staat niet op zichzelf. Wereldwijd werden artsen die afweken van het officiële coronaprotocol — ongeacht de wetenschappelijke onderbouwing van hun aanpak — systematisch tegengewerkt. In Nederland illustreert deze affaire hoe de overheid, via tussenkomst van officieel ‘onafhankelijke’ instanties als IGJ, NHG en KNMP, het medische debat naar haar hand kon zetten. De vraag die overblijft is simpel: wie beschermde hier eigenlijk de patiënt?