Amsterdam – De monumentale Vondelkerk is door een grote brand in de nieuwjaarsnacht grotendeels verloren gegaan. Volgens de veiligheidsregio en een ingeschakelde constructeur is er inmiddels geen acuut instortingsgevaar meer: de buitenmuren van het gebouw zijn intact gebleven. Wel zijn de toren en een aanzienlijk deel van het middenschip ingestort en is een groot gedeelte van het dak naar beneden gekomen. Eerder werd nog gevreesd dat ook de resterende delen van het kerkgebouw zouden bezwijken.
Bluswerkzaamheden nog urenlang bezig
De brandweer is sinds de nacht onafgebroken bezig met het bestrijden van het vuur. „We doen er alles aan om te redden wat er nog te redden valt,” aldus een woordvoerster. De brand is op dit moment nog niet volledig onder controle, al is er volgens haar wel sprake van vooruitgang. „Het gaat steeds iets beter, maar we kunnen nog niet zeggen dat het klaar is.” Door de stevige wind en de omvang van het gebouw verwacht de brandweer dat het nablussen nog uren kan duren.
Vanwege de hevigheid van de brand en de instorting van delen van de kerk is het voor brandweerlieden nog niet mogelijk geweest om het gebouw zelf te betreden. Binnen liggen grote hoeveelheden brandend en smeulend hout, wat de situatie gevaarlijk maakt.
Oorzaak en eventuele slachtoffers onbekend
Over de oorzaak van de brand is nog niets bekend. Ook is het op dit moment onduidelijk of er gewonden zijn gevallen. De veiligheidsregio benadrukt dat het onderzoek naar de toedracht pas kan starten zodra de situatie volledig veilig is verklaard.
Extra hulp en inzet marine
De Amsterdamse brandweer kreeg in de loop van de nacht en ochtend hulp van collega’s uit andere regio’s. Daarnaast is vanuit Den Helder de marine ingezet met de grootste hoogwerker van Nederland om het bluswerk te ondersteunen. Die extra capaciteit bleek noodzakelijk vanwege de hoogte van het gebouw en de moeilijk bereikbare brandhaarden.
Omwonenden geëvacueerd, stroom tijdelijk afgesloten
Uit voorzorg zijn alle woningen rondom de kerk ontruimd. Ongeveer negentig huishoudens aan de Vondelstraat zitten tijdelijk zonder elektriciteit. De stroomvoorziening is afgesloten om de veiligheid van de hulpdiensten te waarborgen. Hoe lang de stroomonderbreking zal duren, is nog niet bekend.
Tientallen omwonenden zijn opgevangen in De Roos, een nabijgelegen evenementenlocatie. Volgens de veiligheidsregio is het risico dat de brand overslaat naar omliggende panden inmiddels verdwenen. Wanneer bewoners kunnen terugkeren naar hun woningen, is nog onzeker.
Emotie bij omstanders
De brand trok in de vroege uren veel bekijks. Straten rondom de kerk zijn afgezet, maar daarbuiten verzamelden zich tal van toeschouwers. De verslagenheid was groot. „Het is ontzettend verdrietig. Heel Amsterdam kent de Vondelkerk. Het is een icoon dat nu in vlammen staat. Te heftig voor woorden,” zei een toerist. De 24-jarige Jelger, die regelmatig langs de kerk fietst, reageerde aangeslagen: „Het is zo’n mooi gebouw. Zonde dat dit gebeurt.”
Het nabijgelegen Vondelpark loopt volgens de veiligheidsregio geen gevaar.
Reactie burgemeester
Burgemeester Femke Halsema reageerde kort na half drie ’s nachts op de brand. „Dit is een hele heftige en verschrikkelijke brand in deze monumentale kerk. Onze eerste zorg en prioriteit gaat nu uit naar het welzijn van de direct omwonenden en de bescherming van hun huizen,” aldus Halsema.
Monument met rijke geschiedenis
De Vondelkerk werd gebouwd in 1872 en is een ontwerp van de beroemde architect Pierre Cuypers, die ook het Rijksmuseum en Amsterdam Centraal op zijn naam heeft staan. Tot 1977 deed het gebouw dienst als rooms-katholieke kerk. In de decennia daarna kreeg het een nieuwe functie als concertzaal en werden er kantoorruimtes in ondergebracht.
Wat de toekomst van de Vondelkerk zal zijn, is op dit moment nog onzeker. Eerst moet de brand volledig worden geblust en de schade nauwkeurig in kaart worden gebracht. Eén ding is duidelijk: Amsterdam is in de nieuwjaarsnacht een belangrijk en geliefd monument kwijtgeraakt.