“In een wereld waar zout als de ultieme vijand wordt bestempeld, vergeten we dat zelfs de grootste demonisering kan leiden tot een dystopische realiteit. De mensheid, gevangen in de ketenen van rigide voedingsrichtlijnen, verliest de nuance tussen tekort en overvloed, terwijl de waarheid zich verschuilt achter een gordijn van angst en misinformatie. In deze strijd tegen een onterecht verklaarde vijand, dreigen we de essentie van onze gezondheid te verliezen.”
Zout is ten onrechte tot gezondheidsvijand verklaard.
Zout geldt al decennialang als één van de grote boosdoeners in de voeding. Minder natrium eten zou helpen om de bloeddruk te verlagen en hart- en vaatziekten te voorkomen. Toch groeit de kritiek op deze overtuiging. In een uitgebreid stuk op Substack stelt een arts, schrijvend onder het pseudoniem A Midwestern Doctor, dat zout niet alleen onterecht wordt gedemoniseerd, maar dat strikte zoutbeperking voor veel mensen zelfs schadelijk kan zijn.
Volgens de auteur begon de “oorlog tegen zout” in 1977, toen een Amerikaanse Senaatscommissie voedingsrichtlijnen publiceerde waarin werd opgeroepen tot vermindering van natriumconsumptie. Die aanbevelingen berustten destijds al op zwakke wetenschappelijke onderbouwing, maar zijn sindsdien uitgegroeid tot vaste dogma’s binnen de geneeskunde en voedingsvoorlichting.
Twee argumenten domineren het debat
In de medische praktijk worden meestal twee argumenten aangehaald om zout te mijden. Het eerste is dat zout de bloeddruk verhoogt en dat een hoge bloeddruk het risico op hart- en vaatziekten vergroot. Het tweede argument komt voort uit de behandeling van patiënten met hartfalen, bij wie een hoge zoutinname kan leiden tot vochtophoping en verergering van klachten.
Die observaties zijn reëel, maar de auteur stelt dat ze ten onrechte zijn veralgemeend naar de hele bevolking. Vooral mensen zonder hartfalen of specifieke zoutgevoeligheid hebben weinig baat bij strikte zoutrestrictie.
Kritiek op bloeddrukbeleid
Laten we eens kijken naar de manier waarop bloeddruk wordt behandeld. In de afgelopen decennia zijn de grenswaarden voor ‘normale’ bloeddruk steeds verder verlaagd. Daardoor krijgen vooral ouderen vaker medicatie, met als gevolg dat hun bloeddruk soms te laag wordt.
Een te lage bloeddruk kan leiden tot verminderde doorbloeding van organen, nierproblemen, cognitieve klachten, duizeligheid en een verhoogd risico op vallen, waarschuwt A Midwestern Doctor. Ook tasten bloeddrukverlagers regelmatig de kwaliteit van leven aan door bijwerkingen zoals vermoeidheid of seksuele disfunctie.
Hoe sterk is de link tussen zout en bloeddruk?
Hij betoogt dat de relatie tussen zoutinname en bloeddruk minder sterk is dan vaak wordt aangenomen. Hij verwijst naar grote reviews waarin forse zoutreductie gemiddeld slechts een minimale bloeddrukdaling oplevert. Daarnaast wijst hij erop dat ziekenhuispatiënten regelmatig grote hoeveelheden intraveneus zout krijgen zonder dat dit tot noemenswaardige bloeddrukstijgingen leidt.
Slechts een minderheid van de bevolking is daadwerkelijk zoutgevoelig, terwijl voedingsrichtlijnen uitgaan van een algemeen risico.
De keerzijde van zoutbeperking
Waar hij vooral de nadruk op legt, zijn de nadelen van een te lage zoutinname. Hij verwijst naar observationele studies waarin lage natriuminname wordt geassocieerd met een kortere levensverwachting en een verhoogde kans op overlijden. Ook wijst hij op het risico van hyponatriëmie, een te laag natriumgehalte in het bloed, dat regelmatig voorkomt bij ziekenhuisopnames.
Hyponatriëmie kan leiden tot klachten als vermoeidheid, verwardheid en concentratieproblemen, en wordt in verband gebracht met een verhoogde sterfte. Bepaalde medicijnen, zoals bloeddrukverlagers en antidepressiva, vergroten dit risico. Dit aspect wordt in voedingsadviezen vaak onderschat.
Daarnaast noemt hij verbanden tussen lage zoutinname en hartritmestoornissen, verhoogde hartslag en verminderde inspanningstolerantie. Bij aandoeningen zoals POTS (posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom) is verhoogde zoutinname zelfs een gangbare behandeling.
Een U-vormig verband
Veel fysiologische processen hebben geen lineair verband met gezondheid, maar een zogenoemde U-vormige curve. Zowel te veel als te weinig is schadelijk. Dat geldt niet alleen voor bloeddruk, maar ook voor natriuminname.
Hij verwijst daarbij naar studies bij patiënten met hartfalen en nierziekten, waaruit blijkt dat zowel extreem hoge als extreem lage zoutinname samenhangt met hogere sterfte. In sommige Europese richtlijnen wordt inmiddels voorzichtig afstand genomen van strikte zoutbeperking bij bepaalde patiëntengroepen.
De U-vormige curve is afkomstig uit een onderzoek naar patiënten met chronische nierziekte en hartfalen:
Zout, zeta-potentiaal en bewerkt voedsel
A Midwestern Doctor gaat ook in op de rol van het zogeheten zeta-potentiaal: de elektrische lading die bepaalt hoe deeltjes in vloeistoffen zoals bloed elkaar afstoten of samenklonteren. Een verstoorde zeta-potentiaal kan bijdragen aan slechte doorbloeding, vochtophoping en hartritmestoornissen.
Hij stelt dat zowel een tekort als een overschot aan natrium deze balans kan verstoren. Dit zou ook verklaren waarom sommige mensen zich beter voelen na zouttoediening, bijvoorbeeld via infusen.
Daarnaast maakt hij een onderscheid tussen natuurlijke en sterk bewerkte zoutbronnen. Problemen ontstaan vooral bij geraffineerd zout en ultrabewerkte voeding, waarin mineralen ontbreken en additieven aanwezig zijn. Ook wijst hij op het belang van kalium, dat vaak te weinig wordt geconsumeerd, terwijl een goede natrium-kaliumbalans essentieel is voor cardiovasculaire gezondheid.
Tussen richtlijn en individualisering
Hij pleit niet voor onbeperkt zoutgebruik, maar voor een heroverweging van rigide richtlijnen. Zout is geen universele vijand, maar een essentiële stof waarvan zowel tekort als overschot schadelijk kan zijn. Hij roept op tot meer aandacht voor individuele verschillen en voedingskwaliteit.
De vraag die het artikel uiteindelijk oproept, is niet zozeer of zout “goed” of “slecht” is, maar of de huidige adviezen voldoende ruimte laten voor nuance, variatie en nieuwe inzichten.