De Duitse regering werkt aan een omstreden wetsvoorstel dat gemeenten meer invloed zou geven op vastgoedtransacties. Volgens het plan kunnen lokale overheden in bepaalde gevallen de aankoop van woningen of ander vastgoed blokkeren wanneer een potentiële koper wordt verdacht van zogenoemde “anti-constitutionele activiteiten” – zelfs zonder dat er sprake is van een strafrechtelijke veroordeling.
Het voorstel, afkomstig van bouwminister Verena Hubertz (SPD), voorziet in een uitbreiding van het gemeentelijk voorkeursrecht. Dit betekent dat gemeenten bij twijfel over een koper zelf het recht krijgen om een vastgoedtransactie over te nemen. De maatregel maakt deel uit van een breder pakket dat gericht is op het “beschermen” van sociale cohesie en het tegengaan van “extremisme” en georganiseerde criminaliteit.
Opvallend is dat het wetsvoorstel een ruime interpretatie hanteert van wat als “anti-constitutioneel” wordt beschouwd. Activiteiten hoeven niet per se illegaal of gewelddadig te zijn; het volstaat dat ze gericht zijn op politieke doelen die op termijn invloed kunnen hebben op de samenleving. Gemeenten zouden kunnen ingrijpen wanneer zij menen dat een koper dergelijke doelen “actief ondersteunt” en dat een aankoop negatieve gevolgen kan hebben voor de “sociale stabiliteit” van een wijk.
Het voorstel stuit echter op stevige kritiek. Tegenstanders wijzen erop dat de wet ingrijpende gevolgen kan hebben voor fundamentele rechten, zoals eigendomsrecht en vrijheid van vestiging. Vooral het feit dat geen strafrechtelijke veroordeling nodig is, roept vragen op over rechtszekerheid en proportionaliteit. Daarnaast wordt gewezen op het risico van politieke beïnvloeding en de brede en enigszins vage definities in het voorstel.
De discussie over het wetsvoorstel raakt aan een breder debat in Duitsland en de Europese Unie over de inzet van bestuurlijke maatregelen zonder tussenkomst van een rechter. Zo leidde recent een zaak rond een journalist, wiens bankrekening werd geblokkeerd in het kader van EU-sancties, tot zorgen over rechtsbescherming en de maatschappelijke gevolgen van dergelijke maatregelen.
.