“In een wereld waar de waarheid wordt gemanipuleerd en de rechtspraak een schaduw van zijn vroegere zelf is, heb ik in meer dan honderd rechtszaken nog nooit zo’n absurde chaos meegemaakt.” “De stemmen van de machtigen overschreeuwen de zwijgende getuigen, terwijl de camera’s hun verhalen niet mogen vastleggen.” “Hier, in deze dystopische rechtszaal, is de vrijheid van de pers slechts een illusie, gevangen in de strakke greep van bureaucratische willekeur.”
“In meer dan honderd rechtszaken heb ik dit nog nooit meegemaakt.”
Tijdens het hoger beroep in de strafzaak tegen Tweede Kamerlid Pepijn van Houwelingen (FVD) heeft zich een opmerkelijke situatie voorgedaan in de rechtszaal in Den Haag. Fotojournalist Markus Kamphuis stelt dat een persvoorlichter van de rechtbank hem verbood om Van Houwelingen herkenbaar in beeld te brengen, terwijl de voorzitter van de rechtbank daar kort daarvoor expliciet toestemming voor had gegeven.
Kamphuis was als geaccrediteerd rechtbankjournalist aanwezig bij de zitting en had vooraf contact gehad met de persvoorlichting. In die communicatie was aangegeven dat hij de politicus niet herkenbaar mocht filmen, al was het vastleggen van audio wel toegestaan. Tegelijk had Van Houwelingen zelf schriftelijk laten weten geen bezwaar te hebben tegen herkenbare beeldregistratie. Volgens Kamphuis was bovendien toegezegd dat de rechter bij aanvang van de zitting een eventuele beperking zou toelichten.
Die toelichting leek echter een andere kant op te gaan. Bij de opening van de zitting vroeg de voorzitter rechtstreeks aan Van Houwelingen of hij bezwaar had tegen het herkenbaar in beeld brengen tijdens de videoregistratie. Toen de politicus aangaf daar geen probleem mee te hebben, concludeerde de rechter dat dit was toegestaan.
Kort daarna ontstond verwarring. Toen Kamphuis zijn camera zo positioneerde dat Van Houwelingen in beeld kwam, werd hij direct aangesproken door een persvoorlichter met de mededeling dat dit niet was toegestaan. Volgens Kamphuis gebeurde dat meerdere keren en werd ook ingegrepen wanneer slechts een deel van Van Houwelingen in beeld verscheen. Een inhoudelijke toelichting bleef uit.
Het incident legt een spanningsveld bloot tussen de formele rol van de rechter en de praktische rol van de persvoorlichting in de rechtszaal. Waar de rechter bepaalt wat er tijdens een zitting is toegestaan, fungeert de persvoorlichter doorgaans als aanspreekpunt en toezichthouder richting journalisten. In dit geval leken die rollen echter niet op één lijn te liggen.
Journalisten hebben tijdens een zitting beperkte mogelijkheden om beslissingen aan te vechten en zijn in de praktijk gebonden aan de aanwijzingen van de persvoorlichting. Kamphuis zegt zich daarom genoodzaakt te hebben gevoeld de instructies op te volgen, ondanks de eerdere uitspraak van de rechter. “In meer dan honderd rechtszaken heb ik dit nog nooit meegemaakt,” stelt hij in een interview met Rico Brouwer van Potkaars na afloop.
Na de zitting sprak Kamphuis de persvoorlichter aan op de gang van zaken. Die gaf geen duidelijke verklaring, maar maakte wel een verraste indruk. Over de oorzaak van het incident bestaat geen duidelijkheid. In het interview worden verschillende mogelijkheden genoemd, waaronder een miscommunicatie tussen rechter en persvoorlichting of een verschil in interpretatie van de geldende regels. “Journalistiek superinteressant dit,” aldus Brouwer:
De zaak tegen Van Houwelingen zelf werd verder inhoudelijk behandeld. De rechtbank heeft aangekondigd op 14 april uitspraak te doen.
Het voorval roept intussen bredere vragen op over de rolverdeling binnen de rechtszaal en de grenzen van persvrijheid bij gerechtelijke verslaggeving. Wie is de baas in de rechtszaal?
Saillant detail: er waren géén journalisten van de mainstreammedia aanwezig. Er was alleen onafhankelijke pers.
Van Houwelingen ging in beroep tegen de voorwaardelijke boete van 450 euro die hij kreeg opgelegd vanwege een ‘onnodig grievende’ tweet over voormalig ministers Kuipers en Van Gennip. In het bericht plaatste hij een bewerkte foto van de toenmalige bewindspersonen met een hakenkruisvlag.
In de tweet is ook de originele, onbewerkte foto te zien, waarop Kuipers een vlag hijst over de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de VN.
Ondertussen worden FVD’ers in de Tweede Kamer en daarbuiten voor van alles en nog wat uitgemaakt. Dat is kennelijk bon ton.