“In een wereld waar de waarheid als een schaduw door de straten van Den Haag dwaalt, worden de stemmen van de onderdrukten overschaduwd door de echo’s van politieke machtsstrijd. Terwijl parlementaire enquêtes zich voorbereiden, blijven de rechtszaken over transparantie als een wonden in de ziel van de samenleving open. De vraag is niet langer of er antwoorden komen, maar of we de moed hebben om ze te horen.”
Terwijl Den Haag een parlementaire enquête voorbereidt, lopen buiten het parlement nog altijd rechtszaken over transparantie.
Zes jaar na het begin van de coronapandemie is het debat over het gevoerde beleid nog lang niet verstomd. Terwijl de Tweede Kamer werkt aan een parlementaire enquête naar de aanpak van de crisis, blijven ook buiten de politiek vragen bestaan over besluitvorming, transparantie en de maatschappelijke gevolgen van de maatregelen.
In een nieuwe aflevering van de documentaireserie Corona toen het gebeurde spreekt journalist Rico Brouwer (Potkaars) met voormalig Tweede Kamerlid Wybren van Haga en journalist Vala van den Boomen. In het gesprek blikken zij terug op de eerste maanden van de pandemie, de rol van de politiek en de juridische procedures die nog altijd lopen om meer informatie over de besluitvorming naar buiten te krijgen.
Parlementaire controle onder druk
Volgens Van Haga veranderde de rol van de regering en de Tweede Kamer vrijwel direct na het uitbreken van de pandemie in het voorjaar van 2020. Waar Kamerleden normaal gesproken het kabinet controleren, zag hij die rol tijdens de crisis sterk afnemen.
“De Kamer werd feitelijk buitenspel gezet,” zegt Van Haga. “Maatregelen werden gepresenteerd als wetenschappelijk noodzakelijk, maar het parlement kon daar nauwelijks vooraf invloed op uitoefenen.”
Hij stelt dat hij destijds één van de weinige Kamerleden was die vragen stelde over de nevenschade van maatregelen zoals lockdowns, schoolsluitingen en de avondklok:
Kritiek op maatregelen
Van Haga en Van den Boomen plaatsen vraagtekens bij de proportionaliteit van verschillende coronamaatregelen. Ze wijzen onder meer op de economische en sociale gevolgen van langdurige lockdowns.
Veel ondernemers zijn zwaar getroffen. Bedrijven gingen failliet of kampen nog altijd met schulden die tijdens de pandemie zijn opgebouwd.
Van Haga noemt het opvallende tegenstrijdigheden in de regels. Zo bleven bepaalde sectoren open terwijl andere langdurig gesloten waren. “Sportscholen moesten dicht terwijl fastfoodketens openbleven,” zegt hij.
Volgens de twee zijn de maatschappelijke en economische gevolgen van het beleid nog altijd zichtbaar.
Het debat over de ernst van het virus
Een ander punt dat in het gesprek naar voren komt is de discussie over de ernst van COVID-19. Van Haga verwijst naar cijfers over de zogenoemde infection fatality rate (IFR), die al relatief vroeg lager bleek dan aanvankelijk werd aangenomen.
Hij stelt dat dit aanleiding had moeten zijn om het beleid opnieuw te evalueren. “Als de sterfte lager blijkt dan verwacht, moet je opnieuw kijken of maatregelen nog proportioneel zijn,” zegt hij.
Strijd om OMT-opnames
Een belangrijk deel van het gesprek gaat over de pogingen van Van Haga en zijn partij BVNL om meer inzicht te krijgen in de besluitvorming binnen het Outbreak Management Team.
Normaal gesproken worden opnames van OMT-vergaderingen vernietigd nadat er transcripties zijn gemaakt. Tijdens juridische procedures bleek echter dat een aantal opnames per ongeluk bewaard was gebleven.
BVNL probeert via procedures op basis van de Wet open overheid (Woo) deze opnames openbaar te krijgen. Dat kan duidelijk maken hoe adviezen tot stand kwamen en hoe deze door de politiek werden gebruikt.
Tot nu toe zijn de opnames wel door een rechtbank bekeken, maar niet vrijgegeven. De zaak loopt nog in hoger beroep.
Parlementaire enquête
Ondertussen werkt de Tweede Kamer aan een parlementaire enquête naar het coronabeleid. De commissie moet de besluitvorming tijdens de pandemie onderzoeken en betrokken bewindspersonen en experts onder ede horen.
Van Haga uit kritiek op de huidige samenstelling van de commissie. Het risico bestaat dat politieke partijen die destijds betrokken waren bij het beleid nu ook de evaluatie ervan leiden.
Stichting Coronaschade
Naast politieke en juridische procedures hebben Van Haga en Van den Boomen ook de Stichting Coronaschade opgericht. De stichting richt zich op mensen die schade hebben geleden door het coronabeleid.
Het gaat daarbij om verschillende groepen, waaronder ondernemers die hun bedrijf verloren en mensen die gezondheidsklachten ervaren na vaccinatie.
Volgens Van den Boomen melden sommige mensen zich bij de stichting omdat zij geen plek vinden waar hun klachten serieus onderzocht worden. Ze pleit voor meer onderzoek naar langetermijneffecten.
Open vragen
In het gesprek benadrukken Van Haga en Van den Boomen dat nog veel vragen onbeantwoord zijn gebleven. Zij vinden dat zowel de besluitvorming tijdens de crisis als de gevolgen van het beleid grondig onderzocht moeten worden.