DEN HAAG (ANP) – Burgemeesters maken zich grote zorgen over verharding en verruwing. Die zien ze in de politiek, in de samenleving en in de wereld. In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, over precies een maand, waarschuwen ze daarvoor in hun toespraken.
Het ANP heeft ongeveer honderd recente speeches van burgemeesters geanalyseerd, onder meer met gebruik van kunstmatige intelligentie. De redes werden gehouden bij nieuwjaarsrecepties, herdenkingen en andere gelegenheden.
De burgemeesters klagen onder meer over intimidatie van bestuurders. Bedreigingen “leiden er zelfs toe dat sommige raadsleden zich niet meer verkiesbaar stellen”, concludeert burgemeester Maarten Haverkamp van De Bilt. Collega Cor Lamers (Nissewaard) ziet ook dat “tegenstellingen snel worden uitvergroot, de omgangsvormen stroef zijn en het publieke debat verhardt”. De burgemeesters van Zaltbommel en De Fryske Marren zeggen dat fatsoensnormen worden vergeten.
Geweld
Die houding keert zich ook tegen andere mensen. “Ook vandaag zien wij hoe mensen worden gereduceerd tot groepen, tot vijanden, tot minderwaardigen. En ook vandaag zien wij hoe woorden kunnen verharden en uitmonden in geweld”, zei burgemeester Karen Heerschop van Houten bij de jaarlijkse herdenking van de Holocaust. Die herhaalt zich niet, stelde ze, maar “we zien hoe ontmenselijkende taal steeds normaler wordt. Migranten, religieuze minderheden, lhbtqi+ personen of politieke tegenstanders worden niet langer beschreven als mensen, maar als ‘vijanden van binnenuit’. In nazi-Duitsland begon het precies zo.”
De burgemeesters willen dat landelijke politici het goede voorbeeld geven. “Wat mij betreft hebben wij, zeker in deze tijd, geen politici meer nodig die zich gedragen alsof ze constant in de puberteit zijn: impulsief, egocentrisch, polariserend, altijd wijzend naar een ander, gebruikmakend van desinformatie, enkel gericht op aandacht en kortetermijnsucces”, zegt burgemeester Nicole Ramaekers (Gulpen-Wittem).
De kritiek van de burgemeesters richt zich ook op de Amerikaanse president Donald Trump en de mensen in zijn entourage. “Er zijn wereldleiders bij wie feiten onderhandelbaar zijn. Er zijn techondernemers voor wie genoeg nooit genoeg lijkt. We worden gestuurd en tegen elkaar opgezet door algoritmen van sociale media”, zegt de burgemeester van Hendrik-Ido-Ambacht. Hij stoort zich aan “het gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef” van “techbro’s” als Elon Musk en concludeert: “er bestaat ook zoiets als te rijk.” De burgemeester van Renswoude vindt dat leiders van de grote machten de weg kwijt zijn. “Ze gedragen zich als een stel bokito’s met maar 1 doel en dat is hun eigen macht en positie te vergroten, en dat gaat ten koste van mensenlevens.”
.