Een stap voorbij Heidegger en Merleau-Ponty
De fenomenologie ontstond als een radicale verschuiving binnen de filosofie. In plaats van te vragen wat de werkelijkheid objectief is, richtte zij zich op een eenvoudiger maar fundamenteler uitgangspunt: hoe verschijnt de werkelijkheid in ervaring? Denkers als Martin Heidegger en Maurice Merleau-Ponty lieten zien dat de mens nooit losstaat van de wereld die hij waarneemt. Wij bestaan altijd al in een veld van beleving, betrokkenheid en betekenis.
Daarmee verschoof het filosofische vertrekpunt van abstracte theorie naar het directe verschijnen van ervaring zelf. Waarnemen, voelen, denken en handelen werden niet langer gezien als afzonderlijke processen, maar als uitdrukkingen van één samenhangende ervaringssituatie. De wereld is geen object tegenover ons; zij verschijnt voortdurend in de relatie tussen perspectief en beleven.
Toch bleef de klassieke fenomenologie voornamelijk beschrijvend. Zij analyseerde hoe ervaring zich toont — in tijdelijkheid, lichamelijkheid en wereldbetrokkenheid — maar ontwikkelde geen expliciet dynamisch model dat laat zien hoe ervaring zich voortdurend voortzet, verandert en zichzelf herhaalt.
In recente benaderingen, onder andere uitgewerkt in het boek Ervaring is Bewustzijn (onderdeel van de reeks Reis naar Helderheid), verschijnt een volgende stap: ervaring wordt niet alleen onderzocht als verschijnsel, maar gelezen als een kringloop van beweging, verschijning, beleving en opnieuw beweging. Betekenis is daarin geen eigenschap van gebeurtenissen zelf, maar ontstaat uit de wijze waarop beleving zich verhoudt tot wat verschijnt. Ervaring is geen moment, maar een continu proces van verschijnen en herkennen.
Deze benadering verschuift de aandacht op drie punten:
1. Van beschrijving naar dynamiek Ervaring wordt niet alleen geobserveerd, maar gelezen als een voortdurend circulair proces.
2. Van mensgericht naar interfacegericht De menselijke waarnemer blijft belangrijk, maar vormt slechts één configuratie waarin ervaring verschijnt. Biologische, technologische en andere interfaces functioneren als perspectiefdragers waarin ervaring zichtbaar wordt.
3. Van filosofische analyse naar existentiële oriëntatie Wanneer ervaring als kringloop wordt herkend, ontstaat een praktisch inzicht: innerlijke spanning, herhaling en conflict hangen samen met de richting waarin beleving zich beweegt ten opzichte van wat verschijnt. Oriëntatie binnen ervaring wordt daardoor mogelijk zonder controle of sturing.
Waar de fenomenologie de filosofie terugbracht naar de ervaring zelf, opent de benadering van ervaringsdynamiek een volgende horizon: ervaring blijkt geen statisch gegeven, maar een zichzelf voortbewegend veld waarin herkenning, betekenis en relatie voortdurend ontstaan. Filosofie wordt daarmee niet alleen een manier om ervaring te begrijpen, maar ook een manier om helder te zien hoe ervaring zich voltrekt — en hoe de mens zich daarin kan oriënteren zonder haar te hoeven beheersen.
Post Views: 28
Source: https://www.dlmplus.nl/2026/02/12/van-fenomenologie-naar-ervaringsdynamiek/
.