Ondanks decennia van volksgezondheidscampagnes ter bevordering van pneumokokkenvaccinatie om longontsteking en daarmee samenhangende sterfgevallen te voorkomen, wijst nieuw bewijs uit de praktijk erop dat de vaccinaties mogelijk niet de verwachte voordelen opleveren. Een in 2025 uitgevoerd cohortonderzoek onder meer dan 2,2 miljoen volwassenen in Catalonië, Spanje, gepubliceerd op 21 oktober 2025 in BMC Infectious Diseases, wees uit dat ontvangers van pneumokokkenvaccins vaker in het ziekenhuis werden opgenomen voor longontsteking – en in sommige gevallen vaker overleden aan longontsteking gerelateerde oorzaken – dan hun niet-gevaccineerde leeftijdsgenoten. In plaats van het risico te verminderen, ging pneumokokkenvaccinatie gepaard met een verhoogde kans op ziekenhuisopname en overlijden als gevolg van longontsteking.1
Het onderzoek toonde een statistisch significant verband aan tussen pneumokokkenvaccinatie en hogere ziekenhuisopname- en sterftecijfers als gevolg van longontsteking. Aanpassingen voor demografische en medische risicofactoren konden dit verband niet opheffen, wat suggereert dat zowel PCV13 als PPSV23 kunnen bijdragen aan ongunstige uitkomsten.1
De auteurs van de studie rapporteerden: “Het ontvangen van PCV13 ging gepaard met een groter risico op pneumokokkenpneumonie (HR: 1,83; 95% BI: 1,49–2,24) en longontsteking door alle oorzaken (HR: 1,55; 95% BI: 1,42–1,70), terwijl het ontvangen van PPSV23 ook geassocieerd was met een verhoogd risico (HR: respectievelijk 1,21 en 1,24).” Ze concludeerden dat “pneumokokkenvaccinatie niet effectief bleek te zijn …”bij het voorkomen van ziekenhuisopname wegens pneumokokkenpneumonie (longontsteking door pneumokokken), pneumonie (longontsteking) door alle oorzaken of overlijden als gevolg van deze oorzaken.” Opvallend is dat zelfs bij de groepen die het meest kwetsbaar zijn voor pneumonie – ouderen, immuungecompromitteerde patiënten (mensen met zwak immuunsysteem) en mensen met chronische hart- of longaandoeningen – de vaccins geen meetbaar voordeel opleverden, wat de grondgedachte voor het handhaven van de huidige aanbevelingen voor volwassenen met een hoog risico of voor alle volwassenen ondermijnt.1
Aanbevelingen voor pneumokokkenvaccinatie zijn gebaseerd op verouderd en indirect bewijs
In de Verenigde Staten beveelt het Adviescomité voor Immunisatiepraktijken (ACIP) van de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) momenteel aan om te beginnen met pneumokokkenvaccinatie in de vroege kinderjaren en deze voort te zetten tot in de volwassenheid. Zuigelingen en kinderen jonger dan vijf jaar moeten een serie van vier doses van een pneumokokkenconjugaatvaccin – PCV15 of PCV20 – krijgen, toegediend op de leeftijd van twee, vier, zes en 12 tot 15 maanden. Voor volwassenen van 50 jaar en ouder die nog niet eerder een pneumokokkenconjugaatvaccin hebben gekregen (of van wie de vaccinatiegeschiedenis onbekend is), adviseert ACIP een enkele dosis PCV15, PCV20 of PCV21. Als PCV15 wordt gebruikt, adviseert het agentschap om een jaar later een PPSV23-booster te geven – of al na acht weken voor mensen met bepaalde risicovolle aandoeningen.2
Deze aanbevelingen blijven van kracht ondanks het ontbreken van nieuwe gerandomiseerde gecontroleerde studies in meer dan tien jaar. De auteurs wijzen erop dat “sinds de CAPITA RCT… er geen RCT is gepubliceerd waarin de klinische werkzaamheid/effectiviteit van pneumokokkenvaccins bij volwassenen wordt geëvalueerd”, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid dat de huidige richtlijnen gebaseerd zijn op verouderd of indirect bewijs.1
Hoewel nieuwere pneumokokkenconjugaatvaccins – PCV15, PCV20 en het onlangs geïntroduceerde PCV21 – PCV13 hebben vervangen in de immunisatieschema’s voor volwassenen, blijft het onderliggende vaccinplatform grotendeels ongewijzigd. Zoals de auteurs van de studie opmerken, zijn deze nieuwere producten “extended-valency”-formuleringen (vaccins waar nieuwe bacteriën in worden opgenomen) die direct voortbouwen op PCV13 door “allezelfde serotypes plus extra serotypes” op te nemen.1
Ze blijven gebruikmaken van hetzelfde uit difterie afgeleide dragereiwit (CRM197) en vergelijkbare conjugatie- en adjuvanssystemen om de immuniteit te stimuleren. Met andere woorden, het biologische mechanisme en het productieontwerp blijven hetzelfde – alleen het aantal serotypes (bacteriegroepen) is uitgebreid – wat vragen oproept over de vraag of nieuwere versies beter zullen presteren dan hun voorgangers. De auteurs benadrukten dat de effectiviteit van deze nieuwere vaccins “in de komende jaren opnieuw moet worden geëvalueerd”.1
“De nieuwe bevindingen van BMC Infectious Diseases hebben dan ook ernstige implicaties”, aldus epidemioloog Nicolas Hulscher, MPH, in een Substack-bericht waarin hij de gegevens analyseert. “Degenen die eerder PCV13 of PPSV23 hebben gekregen, kunnen te maken krijgen met hetzelfde verhoogde risico op longontsteking en overlijden dat in deze grootschalige studie is waargenomen, en deze risico’s kunnen aannemelijk blijven bestaan – of zelfs toenemen – onder de uitgebreide PCV15-, PCV20- en PCV21-formuleringen die nu op grote schaal worden gebruikt.”3
Baanbrekend onderzoek ‘vernietigt de grondgedachte’ achter de huidige PCV-aanbevelingen
Hulscher zegt dat het onderzoek “de grondgedachte achter de huidige aanbevelingen voor pneumokokkenconjugaatvaccins (PCV) heeft vernietigd”. “Sinds de introductie in 2010 is PCV13 toegediend aan tientallen miljoenen Amerikanen, waaronder bijna alle kinderen en de meeste senioren, en vormt het de ruggengraat van het nationale pneumokokkenvaccinatieprogramma.” Hij concludeert: “Na meer dan drie decennia van gebruik bij volwassenen en universele promotie bij kinderen, roept dit bewijs vragen op over de hele basis van het pneumokokkenvaccinatiebeleid en verdient het onmiddellijke aandacht van de volksgezondheidsautoriteiten.”3
De auteurs van de studie sluiten zich aan bij de bezorgdheid van Hulscher: “Onze gegevens geven aanleiding tot ernstige bezorgdheid over de effectiviteit en de gevolgen voor de volksgezondheid van het vaccinatieprogramma tegen pneumokokken voor volwassenen in Catalonië ten tijde van de studie.”1
Bronnen:
1 de Diego-Cabanes C, Torras-Vives V, Vila-Córcoles A et al. Real world effectiveness of antipneumococcal vaccination against pneumonia in adults: a population-based cohort study, Catalonia, 2019. BMC Infect Dis 2025; 25: 1369.
2 U.S. Centers for Disease Control and Prevention. Pneumococcal vaccine recommendations. Oct. 26, 2024.
3 Hulscher N. BREAKING: 2.23 million-person study finds pneumococcal vaccines increase risk of pneumonia and death. The Focal Points Oct. 22, 2025.
Bron artikel: The Vaccine Reaction
.