“In een wereld waar de waarheid wordt gemanipuleerd door schimmige machten, blijft de vraag hangen: wie beschermde Kaag en wie is de mysterieuze ‘R’? Terwijl documenten verdwijnen in de schaduw van bureaucratie, worden de stemmen van de burgers steeds luider, maar hun echo verdwijnt in de duisternis van een dystopische realiteit. De waarheid is niet langer een recht, maar een luxe die alleen de machtigen zich kunnen veroorloven.”
Nieuwe Woo-onthullingen: wie beschermde Kaag? En wie is R?
Onderzoeksplatform Denachtzusters heeft via de Wet open overheid (Woo) overheidsdocumenten in handen gekregen waaruit blijkt dat het ministerie van Buitenlandse Zaken jarenlang cruciale informatie achterhield voor het parlement — en dat achter de schermen actief werd ingegrepen bij de beantwoording van Kamervragen.
Veertien documenten die nooit hadden mogen ontbreken
In november 2022 doorliep Buitenlandse Zaken een eerste openbaarheidsprocedure over Kaags lidmaatschap van de Global Preparedness Monitoring Board (GPMB), een invloedrijk bestuursgremium van de Wereldgezondheidsorganisatie en de Wereldbank. Honderden documenten werden beoordeeld, een deel openbaar gemaakt, en de zaak leek daarmee formeel gesloten.
Maar uit het nieuwste Woo-verzoek blijkt nu dat veertien documenten destijds volledig buiten het archief waren gebleven. Met andere woorden: het pakket informatie waarmee Kamer en pers vier jaar geleden werden bediend, was aantoonbaar onvolledig. Het ministerie heeft die omissie inmiddels stilzwijgend erkend.
Tijdlijn klopt niet: reizen wél gemaakt, maar nergens terug te vinden
Buitenlandse Zaken verklaart het ontbreken van declaraties en reiskosten met het argument dat Kaag uitsluitend tijdens de coronapandemie actief was als GPMB-lid, en dat vergaderingen daardoor volledig online plaatsvonden. Die redenering rammelt aan alle kanten.
De GPMB werd opgericht in mei 2018. In september 2019 — maanden vóór enige lockdown — publiceerde de board haar eerste grote rapport, getiteld A World at Risk, waarin al werd gewaarschuwd voor een pandemie. Bovendien refereerde een interne nota van BuZa zelf, daterend van november 2022, nog expliciet aan reizen die Kaag als GPMB-lid had gemaakt. Of die reizen er simpelweg nooit waren, of dat het ministerie voor de periode vóór maart 2020 niet serieus heeft gezocht — beide opties zijn veelzeggend.
Ambtenaren wisten het zelf: ‘de inzet is nooit expliciet gemaakt’
Misschien wel het meest onthullende onderdeel van het vrijgegeven pakket is een interne nota waarin beleidsambtenaren van de directie Sociale Ontwikkeling zélf de zwakke plekken in het dossier benoemen. Ze constateren dat de vraag of Kaags bestuurszetel bij de GPMB verenigbaar was met haar ministerschap nooit helder is beantwoord, en — letterlijk — dat haar inzet als GPMB-bestuurder nooit expliciet aan de Tweede Kamer is gecommuniceerd.
Diezelfde nota laat zien dat Nederland onder Kaags politieke verantwoordelijkheid, naast een structurele bijdrage van een miljoen euro per jaar, tijdens de coronacrisis nog eens vijf miljoen euro extra overmaakte naar WHO-noodfondsen. Een minister die tegelijk meebestuurde bij een WHO-waakhond én miljoenen verdeelde richting dezelfde organisatie: in Den Haag vond men dat kennelijk geen aanleiding voor een openbaar debat.
Blokkade van Kamervragen op het hoogste niveau
Uit vrijgegeven interne e-mails rondom de schriftelijke Kamervragen van PVV-Kamerlid Tony van Dijck — ingediend in januari 2023 — blijkt dat de conceptantwoorden vlak voor verzending werden tegengehouden. Een cryptisch berichtje op maandagochtend 13 februari 2023 meldt kortaf dat ‘R niet akkoord’ is. Pas drie dagen later, nadat de opmerkingen van diezelfde ‘R’ waren verwerkt, kregen de antwoorden groen licht.
De antwoorden gingen uiteindelijk mede namens de minister-president, Financiën en Binnenlandse Zaken de deur uit, ondertekend door Liesje Schreinemacher (VVD). Welke passages in die drie dagen zijn afgezwakt of geschrapt, houdt het ministerie angstvallig buiten beeld.
WHO als schild, chatberichten als zwart gat
Buitenlandse Zaken hanteert in het meest recente Woo-besluit de uitzonderingsgrond ‘internationale betrekkingen’ om passages zwart te lakken over de positie van de WHO. Niet omdat Genève daar om heeft gevraagd — maar omdat Nederlandse ambtenaren zelf hebben besloten dat zelfs interne mailwisselingen over de status van de organisatie de diplomatieke verhoudingen zouden kunnen beschadigen. Staatsrechtgeleerden waarschuwen al langer dat deze redenering steeds vaker als rookgordijn wordt ingezet.
Bovendien ontbreekt in het tien pagina’s tellende besluit iedere verwijzing naar een zoekslag op chatberichten — terwijl in het verzoek uitdrukkelijk was gevraagd naar WhatsApp-, Signal-, sms- en BlackBerry-verkeer van betrokken bewindspersonen en ambtenaren tussen 2017 en 2022. Dat gat is geen toeval; het is een patroon.
Formeel bezwaar ingediend, zaak nog lang niet gesloten
Denachtzusters heeft inmiddels formeel bezwaar aangetekend tegen het Woo-besluit. Het bezwaarschrift richt zich op drie concrete punten: het volledig ontbreken van een aantoonbare zoekslag naar chat- en telefoonverkeer, het onvoldoende onderbouwde lakken van passages onder het mom van ‘de status van de WHO’, en het gebrek aan transparantie over de periode vóór corona. Den Haag zal nu alsnog kleur moeten bekennen.

