“In een wereld waar artsen worden vervolgd voor het volgen van hun geweten, is de spreekkamer niet langer een toevluchtsoord van genezing, maar een arena van angst. Terwijl de overheid haar machtsmiddelen inzet om de stemmen van de zorgprofessionals te onderdrukken, dreigt de vrijheid van de patiënt te vervagen in de schaduw van bureaucratische protocollen. De strijd om de ziel van de geneeskunde is begonnen, en de uitkomst zal bepalen wie er werkelijk aan het roer staat: de arts of de staat.”
Vier Nederlandse artsen staan opnieuw tegenover de overheid. Na jarenlange procedures en duizenden euro’s aan boetes bereikt de strijd over off-label coronamedicatie op 20 november de Raad van State.
De strijd rond artsen die off-label coronamedicatie voorschreven bereikt een nieuw juridisch hoogtepunt. Op vrijdag 20 november staan vier artsen — Henrie Praamsma, Heather Zandvliet, Luciën Ramdas en Nan Hendriks — voor de Raad van State in Den Haag. Jarenlange procedures, torenhoge boetes en een overheid die geen stap terugzet.
Wat hebben deze artsen precies gedaan?
Tijdens de coronacrisis kozen deze artsen ervoor om middelen als ivermectine en hydroxychloroquine voor te schrijven aan patiënten met COVID-19. Beide middelen worden al decennialang gebruikt en gelden als veilig. Ivermectine is zelfs bekroond met de Nobelprijs voor de Geneeskunde. Het zogenoemde ‘off-label’ voorschrijven — het inzetten van een geneesmiddel voor een andere aandoening dan waarvoor het officieel geregistreerd is — is in de geneeskunde volstrekt gangbaar. Artsen doen dit dagelijks, op basis van wetenschappelijke literatuur en klinisch oordeel.
Toch besloot de Inspectie voor de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) in 2021 dat artsen die ivermectine of hydroxychloroquine voorschreven bij vroegbehandeling van COVID-19, beboet zouden worden. In totaal werden zeventien artsen getroffen, met boetes die opliepen tot in de duizenden euro’s — gezamenlijk meer dan negentigduizend euro. Het was een primeur in de Nederlandse geschiedenis: nooit eerder werden artsen op deze schaal beboet voor het uitoefenen van hun professioneel oordeel.
In deze video wordt de situatie rond huisartsen en off-label voorschrijven tijdens de coronaperiode toegelicht:
De rechter gaf de artsen gelijk — maar de strijd gaat door
De artsen stapten naar de rechter en haalden indrukwekkende resultaten: zeven verschillende rechtbanken oordeelden dat de opgelegde boetes onrechtmatig waren en in strijd met het recht. Eén van die baanbrekende uitspraken kwam van de rechtbank Zeeland-West-Brabant, die als eerste een boete vernietigde. Kort daarvoor had het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg de minister op de vingers getikt voor het misbruiken van het tuchtrecht tegen deze artsen.
Maar vier andere rechtbanken stelden de overheid wél in het gelijk. En nu heeft zowel de minister als een deel van de artsen hoger beroep aangetekend bij de Raad van State. De hoogste bestuursrechter van Nederland heeft in eerdere gevallen echter weinig ruimte gelaten voor de artsen: eerder werden vrijspraken teruggedraaid. Toch zijn er cruciale juridische gronden die nog altijd niet inhoudelijk zijn beoordeeld. Die worden op 20 november eindelijk bepleit, mede in aanwezigheid van oud-huisarts en epidemioloog Dick Bijl, die optreedt als onafhankelijk deskundige.
Artsen spreken: ‘Zo kán ik niet werken’
De persoonlijke verhalen achter deze zaak zijn schrijnend. Nan Hendriks omschrijft hoe ze na haar vrijspraak toch verder vervolgd werd. Ze stopte uiteindelijk als arts: “Als arts ben je verplicht je aan protocollen te houden die grotendeels door de farmaceutische industrie zijn opgesteld. Zo wil ik niet werken.” Heather Zandvliet wijst op iets veelzeggends: de IGJ heeft haar nooit gevraagd hoe het met haar patiënten is gegaan. “Dáár hoort het in de geneeskunde om te draaien,” zegt ze.
Luciën Ramdas spreekt van “diepe littekens” die de coronatijd heeft achtergelaten. Collega-artsen werden aangespoord om elkaar aan te geven bij de inspectie. Een apotheker die de middelen leverde werd onaangekondigd bezocht. Dat is geen toezicht meer — dat is intimidatie.
De overheid versus de arts: een ongelijke strijd
Het ongemakkelijke aan deze zaak is de machtsongelijkheid. De overheid zet de Landsadvocaat in, beschikt over een volledig juristenapparaat en heeft vrijwel onbeperkte middelen om door te procederen. De artsen staan er goeddeels alleen voor, met eigen spaargeld en steun van donateurs. Het Nederlands Telegeneeskundig Genootschap (NTG) is een crowdfundingactie gestart om de juridische kosten te dekken. Want de procedures zijn niet alleen mentaal slopend — ze zijn ook financieel verwoestend.
Tegelijkertijd is de vraag gerechtvaardigd: waarom zet de overheid zoveel energie en belastinggeld in om artsen te beboeten die veilige middelen voorschreven, terwijl bij het bijwerkingencentrum Lareb inmiddels meer dan 230.000 meldingen zijn binnengekomen na COVID-vaccinaties — van hartproblemen tot miskramen? Die vraag blijft onbeantwoord.
Deze zaak gaat niet alleen over ivermectine of hydroxychloroquine. Ze gaat over de vraag wie uiteindelijk de baas is in de spreekkamer: de arts die zijn patiënt kent, of een inspectie die protocollen volgt die mede zijn opgesteld door de farmaceutische industrie. Als de Raad van State de lijn van de minister volgt en de artsen definitief veroordeelt, schept dat een gevaarlijk precedent. Artsen zullen voortaan twee keer nadenken voor ze ook maar iets buiten de gebaande paden doen — zelfs als hun patiënt daarom smeekt.
De zittingen op 20 november zijn openbaar en beginnen om 10.00 uur. Wie begrijpt wat er op het spel staat, doet er goed aan dit te volgen. De vrijheid van de arts is namelijk ook de vrijheid van de patiënt.
Wil je bijdragen? Dat kan hier.