## Boeren aan de Onderhandelingstafel: Een Illusie van Dialoog
De boeren mochten weer aan tafel komen. Praten was toegestaan, maar onderhandelen? Dat is een brug te ver voor D66-minister Jaimi van Essen. Donderdag keerden LTO en de jonge boeren van NAJK teleurgesteld terug van zijn ministerie. Vandaag wordt alweer het eerste wetsvoorstel van zijn stikstofaanpak verwacht.
“Op dit moment zien we onvoldoende beweging,” aldus Gerben Boom van NAJK, na het gesprek met de minister. LTO-voorman Ger Koopmans sprak van een “moeilijk” gesprek vol verbeterpunten, maar ook van nieuwe formuleringen die de situatie alleen maar verergeren. “Sommige verbeteringen worden overschaduwd door extra voorwaarden. Die moeten ook van tafel,” benadrukte hij. En over de zones rond natuurgebieden zei hij: “Dreigende Haagse dictaten verpesten de gebiedsgerichte aanpak.”
“Wij gaan ons beraden,” zei NAJK-voorzitter Boom tegen RTL Nieuws. ’s Avonds werd er opnieuw gesproken, en de volgende ochtend kopte De Telegraaf dat de boeren boos wegliepen uit het stikstofoverleg. Van Essen noemt het overleg, terwijl de boeren het een dictaat noemen.
### Praten Mag, Onderhandelen Niet
Van Essen heeft eerder al duidelijk gemaakt hoe hij deze gesprekken ziet. Hij staat open voor dialoog met de boerenorganisaties, maar beschouwt deze gesprekken niet als onderhandelingen. Premier Jetten en Van Essen zijn bereid tot “verbeteringen”, maar dat betekent dat de boeren hun ideeën kunnen aandragen, waarna Van Essen beslist wat ermee gebeurt. Dit is geen overleg, maar een audiëntie.
Waar gaat het eigenlijk om? De toekomst van de melkveehouderij. De norm van Van Essen houdt in dat veehouders hun koeien bijna de helft minder stikstof moeten laten produceren. Dit kan enkel door minder dieren of dure aanpassingen aan de stallen. Boeren willen dat hun koeien die buiten grazen ook meetellen, maar dat is moeilijk in cijfers te vangen, waardoor het niet wordt erkend.
RTL Nieuws meldt dat boeren struikelen over het maximum van 2,6 koeien per hectare en de zones rond kwetsbare natuurgebieden, waar bedrijven moeten veranderen, verplaatsen of zelfs verdwijnen. Verdwijnen? Een boer die al vier generaties melkt, hoort van een minister dat zijn erf in de verkeerde zone ligt.
### Minder Stikstof? Nee, Minder Boeren!
Het doel van deze plannen lijkt niet minder stikstof te zijn, maar minder boeren. De boeren wachten nog steeds op wat hen echt verder helpt: een rekenkundige ondergrens, zodat kleine projecten geen vergunning meer nodig hebben. Het kabinet wil dat ook, maar dan “op termijn”. Koopmans eist concrete data, geen vage beloftes. Na vijf maanden overleg had hij meer concreetheid verwacht, terwijl emissiearme stallen in Vlaanderen, Duitsland en Denemarken al zijn goedgekeurd, hier echter nog steeds wachten. “Wat daar is goedgekeurd, moet ook hier kunnen,” zegt Koopmans. Den Haag houdt zelfs oplossingen tegen die de boeren zelf aandragen.
### Klaver Houdt de Pen Vast
Waarom beweegt Van Essen niet? Het antwoord is simpel: Jesse Klaver. Zijn partij PRO heeft deze zomer steun toegezegd aan de stikstofplannen, maar trekt die terug als de plannen worden afgezwakt. Zonder PRO heeft het minderheidskabinet geen meerderheid voor zijn stikstofaanpak. Klaver wint, de boer verliest.
De keuze binnen de coalitie is al gemaakt. D66 en CDA kijken het liefst naar links, terwijl de VVD zich richt op rechts. Het CDA, ooit de partij van het platteland, laat zijn eigen boerenachterban in de steek. Klaver heeft al aangegeven dat er “geen blokkade” is bij Jetten en Heinen, terwijl BBB nog geen beweging zag in de stikstofkwestie.
Er ligt echter een ander voorstel op tafel. JA21, BBB en SGP willen de GVE-normen schrappen, de rekenkundige ondergrens per 1 januari invoeren en de zones rond natuurgebieden beperken tot maximaal 250 meter. Hiervoor bieden ze steun aan het Belastingplan. Van Essen voelt niets voor zulke afzwakkingen.
### Van Tafel met die Stikstofwet
Van Essen moet zijn stikstofwet van tafel halen. Geen norm die de veestapel halveert, geen zones waarin boerenbedrijven moeten verdwijnen, en de rekenkundige ondergrens moet per direct ingevoerd worden. Premier Jetten moet kiezen: regeert hij voor het platteland dat dit land voedt, of voor Klaver, die met één dreigement het hele boerenoverleg gijzelt
.
