Roger Pielke Jr.: “Ik zou de temperatuurdoelen schrappen”

Ernstig, maar geen crisis

Pielke begint zijn lezingen steevast met de stelling dat klimaatverandering reëel en ernstig is en serieuze aandacht verdient, zowel voor mitigatie als voor adaptatie. Dat schuurt met het motto van Clintel: “Er is geen klimaatcrisis.” Hij erkent die spanning, maar ziet het vooral als een kwestie van woordkeuze. “Klimaatverandering is reëel, maar het is geen noodsituatie of apocalyps. Dat lijkt me een juiste weergave van de wetenschap.”

In de Verenigde Staten sprak de regering-Biden vaak van een “existentiële bedreiging”. Zulke termen zijn niet terug te vinden in de IPCC-rapporten. Pielke constateert dat het apocalyptische verhaal — Greta Thunbergs “de wereld vergaat in 2030” of de scenario’s van Al Gore — steeds meer naar de marge verschuift. “Ik zie hen steeds meer als randfiguren. Ze zullen er overigens altijd zijn.” In de dagelijkse praktijk van het energiebeleid handelen maar weinig invloedrijke bestuurders alsof er een acute noodsituatie is.

Voor Pielke zit de ernst van klimaatverandering vooral in de onzekerheid. Mensen beïnvloeden het klimaat via fossiele brandstoffen, andere broeikasgassen, aerosolen en veranderingen in landgebruik. We veranderen de energiebalans van de aarde en kennen de gevolgen niet met zekerheid. Klimaatverandering is geen hartaanval, maar eerder een chronische aandoening waarmee je moet leren omgaan. De grootste risico’s liggen volgens hem niet bij plotselinge weersextremen (orkanen en overstromingen laten wereldwijd sowieso geen duidelijke toename zien), maar bij geleidelijke veranderingen in de landbouw, ecosystemen en oceanen.

Energieprijzen als politieke thermostaat

Een terugkerend thema in zijn werk is wat Pielke de “ijzeren wet van het klimaatbeleid” noemt: als klimaatbeleid en economie botsen, wint de economie altijd. Fossiele brandstoffen duurder maken om de transitie te versnellen, kent politieke grenzen. “We gaan ons energiesysteem niet CO2-vrij maken door fossiele brandstoffen duurder te maken. Dan bereik je een politiek breekpunt.”

“Energieprijzen werken politiek gezien een beetje als een thermostaat.” Mensen accepteren een tijdlang hogere prijzen, zeker in rijkere landen zoals Nederland, maar overal is er een grens. Dat verklaart volgens hem mede de opkomst van het populisme in veel landen. In Europa en de Verenigde Staten is de koolstofintensiteit van de economie (de hoeveelheid CO2-uitstoot per eenheid BNP) de afgelopen zestig jaar vrijwel lineair blijven dalen. Pielke ziet dus geen duidelijke versnelling die aan het klimaatbeleid kan worden toegeschreven. Europa en de VS presteren op dat punt ongeveer even goed, hoe verschillend de politieke retoriek ook is.

IPCC: is nodig, maar schiet wel tekort

Pielke vindt dat we het IPCC nodig hebben om de stand van de wetenschap in kaart te brengen. Zonder zulke beoordelingen kiest iedereen simpelweg de wetenschap die hem goed uitkomt. “We hebben het nodig. Als er gebreken zijn, en die zijn er zeker, moeten we die verhelpen, niet het IPCC afschaffen.” Daarom was hij kritisch over het besluit van de regering-Trump om niet meer mee te doen. De Verenigde Staten moeten aan tafel zitten, al was het maar omdat een groot deel van de relevante deskundigheid daar te vinden is.

Gebreken zijn er volgens Pielke dus wel degelijk. De drie werkgroepen van het IPCC zijn volgens hem grotendeels eilanden; ook aan de hoofdstukken wordt vrij onafhankelijk van elkaar gewerkt. Dat maakt een selectieve weergave van de literatuur makkelijk. Pielke wijst op voorbeelden van selectief winkelen in onderzoek naar schade door extreem weer.

Hij pleit binnen het IPCC voor “wetenschappelijke arbitrage” (een van de rollen die wetenschappers kunnen innemen uit zijn boek The Honest Broker): deskundigen met uiteenlopende opvattingen, onder wie sceptici, samen aan één tafel. Uit de Climategate-mails bleek dat er pogingen werden gedaan om bepaald onderzoek buiten het IPCC te houden. “Dat is een groot probleem.” Meer verschillende deskundigen, ook op het gebied van scenario’s en economie, maken het proces sterker.

Van universiteit naar AEI

Pielkes eigen loopbaan laat zien hoe die politisering uitpakt. Vóór 2013 nodigden alleen Democraten hem uit om te getuigen voor het Congres; vanaf 2013 alleen Republikeinen. Zijn boodschap veranderde nauwelijks. “Het zijn de partijen die zijn verschoven.”

Na publieke kritiek van Obama’s wetenschapsadviseur John Holdren en een daaropvolgend onderzoek op initiatief van Congreslid Raúl Grijalva liet de universiteit hem feitelijk vallen, vertelt Pielke. In de loop van de tijd raakte hij zijn studenten en zijn gewone kantoor kwijt. Hij kreeg een piepklein hok, vrijwel zonder ramen, dat later voor de “opslag” werd volgezet met lege archiefdozen. Hij vond een nieuw werkterrein in onderzoek naar sportbestuur, maar later sloot de universiteit ook dat instituut dat hij had helpen opbouwen. Pielke: “Ik heb niet echt het gevoel dat ik de universiteit verlaat. De universiteit heeft mij verlaten.” Bij het American Enterprise Institute trof hij het tegenovergestelde aan: “Bij de denktank heb ik meer academische vrijheid dan ik aan de universiteit ervoer.”

Vooral het onderzoek naar scenario’s bracht hem terug naar het klimaat. Een artikel uit 2017 van Justin Ritchie en Hadi Dowlatabadi over klimaatscenario’s overtuigde hem van het belang daarvan. Sindsdien richt hij zich sterk op scenario’s. Mede dankzij Pielke en zijn collega’s werd eerder dit jaar afscheid genomen van het doemscenario RCP8.5.

Advies aan Europa en de rol van technologie

Als Ursula von der Leyen hem om advies zou vragen, zou Pielke beginnen met de constatering dat klimaatdoelen op zichzelf de CO2-reductie niet versnellen. “Dat doen doelen niet. Technologieën wel.” De uitfasering van kolen is laaghangend fruit: steenkool is goed voor ongeveer veertig procent van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Vervanging door gas, kernenergie of andere opties levert meetbare vooruitgang op in de koolstofintensiteit. Europese leiders zouden meer oog moeten hebben voor het grote geheel. Als energie te duur wordt en de industrie blijft verdwijnen, verschijnen de gele hesjes vanzelf.

Wind en zon hebben volgens hem een rol, maar geen hoofdrol. Zonne-energie is veelbelovend waar opslag mogelijk is; windenergie vraagt veel ruimte en kent praktische bezwaren. Over kernenergie is hij positiever, zeker nu landen als Duitsland (Merz) erkennen dat de kernuitstap een vergissing was.

Mitigatie en adaptatie mogen niet tegenover elkaar worden geplaatst. “Zodra we mitigatie en adaptatie tot tegenstanders maken, voeren we slecht beleid.” Verstandig mitigatiebeleid maakt de economie koolstofarmer én ons welvarender. Daarmee neemt ook ons vermogen toe om ons aan te passen. Welvaart, technologie en groei zijn essentieel.

Pielke tijdens zijn eerste lezing voor Clintel op 11 oktober. Foto: MKFotografie

Optimisme: energie wordt de paraplu

Voor het eerst in tientallen jaren is Pielke optimistisch over het energiebeleid in de wereld. Japan heroverweegt kernenergie na Fukushima, terwijl Australië wordt geconfronteerd met zijn afhankelijkheid van geïmporteerde brandstoffen. Volgens hem slaat het klimaatbeleid een betere richting in. “Energie is de paraplu en klimaat valt daaronder. Vroeger was klimaat de paraplu en viel energie daaronder. Dat is omgedraaid.”

Schrap de temperatuurdoelen

Pielke zou temperatuurdoelen als 1,5 of 2 graden schrappen. Als beleidsdoel zeggen ze weinig: “Het vertelt je niet wat we in de praktijk moeten doen. Het is een uitkomst.” Richt je liever op de richting en het tempo van de CO2-reductie, gemeten aan de koolstofintensiteit van de economie en mogelijk gemaakt door technologie. “Ik ben veel meer geïnteresseerd in de richting die we opgaan en het tempo waarin dat gebeurt, dan in netto nul in… kies maar een jaartal… Dat zegt niet zoveel.”

Het gesprek eindigde met Pielkes huidige projecten: dashboards die klimaatgegevens voor iedereen toegankelijk maken, een online cursus en een vervolg op zijn boek The Honest Broker. De spanningen tussen wetenschap en beleid zullen niet verdwijnen, maar bieden ook kansen om het beter te doen.