Een wetenschappelijke inventaris beschreef ongeveer twintig plotselinge, grootschalige gletsjerloslatingen en concludeerde dat ze zeldzaam zijn, maar waarschijnlijk vaker voorkwamen dan onderzoekers vroeger beseften. Ook Sedongpu in Tibet (2018) en Chamoli in India (2021) veroorzaakten grote ketenrampen.
World Climate Declaration-ondertekenaar Jim Steele wijst op de uitzonderlijk actieve geologie van de Himalaya: de botsende aardplaten blijven het gebergte omhoogduwen, aardbevingen splijten gesteente en gletsjerijs, en de steile wanden rond Langtang produceren van nature lawines. In 2015 veroorzaakte een aardbeving al een dodelijke lawine aan de andere zijde van Langtang Lirung. Dat bewijst niet dat klimaat geen invloed kan hebben, maar wel dat lokale geologie en topografie eerst moeten worden onderzocht voordat CO₂ als doorslaggevende oorzaak wordt aangewezen.
Meteoroloog Joe Bastardi verzamelde daarnaast voorbeelden van GLOF’s en door aardverschuivingen gevormde natuurlijke dammen in onder meer Tibet, Nepal, India en Peru. Zijn historische hoofdboodschap is bruikbaar: zulke ketenrampen hebben een lange geschiedenis. Zijn omschrijving van de huidige gebeurtenis als een ‘dam burst’ nemen wij niet over, omdat het beste beschikbare bewijs nu wijst op een ijs-rotslawine als startpunt.
Vaker, of vooral beter waargenomen?
Een lijst met veel recente gebeurtenissen is geen betrouwbare trend. Voor het satelliettijdperk bleven lawines in afgelegen gebieden vaak onopgemerkt. Een Tibetaanse gletsjerinstorting van circa 40 miljoen m³ uit 2022 werd zelfs pas achteraf met satelliet- en seismische gegevens ontdekt.
Opwarming kan ondertussen wel degelijk omstandigheden veranderen. Terugtrekkende gletsjers, dooiende permafrost en extra smeltwater kunnen plaatselijk hellingen destabiliseren of de waterdruk onder ijs verhogen. Maar ook hellingshoek, gesteente, zachte sedimenten, sneeuwval, waterdruk, gletsjerdynamiek en aardbevingen spelen een rol. Meestal gaat het om een zeldzame combinatie.
Het IPCC concludeerde in 2019 dat de beschikbare waarnemingen van hellingen, aardverschuivingen en gletsjerinstabiliteit in hooggebergten onvoldoende waren om algemene trends vast te stellen. Tegelijk verwachtte het dat terugtrekkend ijs en verdwijnende permafrost plaatselijk meer instabiliteit kunnen veroorzaken. Beide bevindingen kunnen waar zijn. Een verwachting voor de toekomst is alleen nog geen bewezen verklaring van deze ramp.
Meer schade betekent niet automatisch meer natuurgeweld
De omvang van een ramp wordt bepaald door gevaar, blootstelling en kwetsbaarheid. De bevolking nam toe, bergdalen werden intensiever gebruikt en langs rivieren verschenen woningen, hotels, wegen, bruggen, grensposten en waterkrachtcentrales. Daardoor bevindt zich meer in het pad van een lawine of puinstroom.
Een enorme instorting in een onbewoond dal kan zonder slachtoffers blijven en vroeger zelfs ongeregistreerd zijn gebleven. Een kleinere gebeurtenis boven een bebouwde riviercorridor kan een nationale ramp worden. Uit een hoger dodental of schadebedrag kan daarom niet rechtstreeks worden afgeleid dat het natuurgeweld frequenter of heviger is geworden.
Eerst onderzoeken, ondertussen beschermen
Misschien blijkt uit later onderzoek dat regionale opwarming de instabiliteit mede heeft vergroot. Misschien waren geologie, waterdruk en topografie doorslaggevend. Waarschijnlijk was het een combinatie. Op dit moment weten we dat nog niet.
De slachtoffers verdienen medeleven én een nauwkeurige analyse, geen haastig klimaatvonnis. De praktische lessen hoeven niet te wachten: breng instabiele gletsjers en hellingen in kaart, bewaak ze met satellieten en sensoren, bouw waarschuwingssystemen, stel evacuatieplannen op en wees uiterst terughoudend met nieuwe bebouwing en vitale infrastructuur in bekende stroompaden. Wereldwijde klimaatdoelen kunnen dit eeuwenoude natuurgevaar niet uitbannen. Goede adaptatie kan wel degelijk levens redden.
Source: https://clintel.nl/gletsjerramp-nepal-tibet-klimaatverandering/
.