Wat gebeurt er wanneer pinbetalingen, online bankieren, zakelijke transacties en delen van de kapitaalmarkt tegelijk worden getroffen?
De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten en het ministerie van Financiën hebben dit voorjaar een grootschalige crisisoefening gehouden rond precies dat scenario. De resultaten zijn vrijdag 31 juli bekendgemaakt.
De oefening, met de naam Sierra, vond plaats op 1 en 21 april. Experts uit verschillende delen van de financiële sector moesten gezamenlijk reageren op een fictieve landelijke crisis.
Er was geen echte storing en DNB meldt ook niet dat er op dit moment een concrete aanval dreigt. Het scenario was wel gebaseerd op risico’s die de instellingen realistisch achten, zoals hybride aanvallen, fysieke verstoringen en desinformatie. Dat staat in het nieuwsbericht van De Nederlandsche Bank.
Niet alleen pinnen aan de kassa
Bij de oefening waren specialisten betrokken op het gebied van:
- a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
pinbetalingen; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
contant geld; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
zakelijk betalingsverkeer; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
kapitaalmarktverkeer; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
cyberveiligheid; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
crisiscommunicatie.
Een grote verstoring raakt namelijk al snel meer dan één bank of betaalsysteem. Winkels kunnen geen betalingen verwerken, consumenten kunnen mogelijk niet bij hun bankrekening en bedrijven kunnen moeite krijgen met transacties die nodig zijn om hun dagelijkse activiteiten voort te zetten.
Ook communicatie vormt dan een probleem. Wanneer verschillende instellingen tegenstrijdige informatie geven, kan onzekerheid ontstaan en kunnen geruchten zich snel verspreiden.
Hybride aanvallen en desinformatie
Het fictieve scenario bestond uit een combinatie van digitale, fysieke en informatieve dreigingen.
Bij een hybride aanval probeert een tegenstander niet noodzakelijk één systeem volledig uit te schakelen. Verschillende vormen van verstoring kunnen tegelijkertijd worden ingezet om onzekerheid te vergroten en organisaties onder druk te zetten.
Denk bijvoorbeeld aan cyberaanvallen, beschadiging van fysieke infrastructuur en bewust verspreide onjuiste berichten. Wanneer mensen op sociale media lezen dat een bank zou zijn omgevallen of dat geld niet meer veilig is, kan dat grote gevolgen hebben, zelfs wanneer die informatie niet klopt.
Tijdens Sierra moesten de deelnemende instellingen daarom niet alleen technische beslissingen nemen, maar ook bepalen welke informatie zij met elkaar en met de buitenwereld moesten delen.
Gezamenlijk besluiten nemen
Op de eerste oefendag lag de nadruk op het analyseren van de situatie. De deelnemers moesten bepalen wat er precies gebeurde, welke systemen waren getroffen en welke maatregelen nodig waren.
De tweede dag draaide meer om gezamenlijke besluitvorming en uitvoering. Ook escalatieprocedures, onderlinge communicatie en de verdeling van verantwoordelijkheden werden getest.
Dat is belangrijk omdat een crisis niet netjes binnen de grenzen van één organisatie blijft. Een storing bij een bank kan ook betaalverwerkers, winkels, geldautomaten en andere financiële instellingen raken.
DNB zegt dat de lessen uit de oefening worden gebruikt om de samenwerking en weerbaarheid van de sector verder te verbeteren. Concrete zwakke plekken of technische details worden in het openbare bericht niet beschreven.
Geen reden om geld massaal op te nemen
Het nieuws over de oefening betekent niet dat Nederlanders nu hun bankrekening moeten leeghalen of grote hoeveelheden contant geld moeten opslaan.
Er is geen echte landelijke betaalstoring. Het doel van een oefening is juist dat instellingen procedures testen voordat zich een ernstig incident voordoet.
Wel adviseert DNB huishoudens al langer om voorbereid te zijn op een situatie waarin elektronisch betalen tijdelijk niet mogelijk is. Het gaat daarbij om een beperkte hoeveelheid contant geld voor noodzakelijke uitgaven en om meerdere betaalmogelijkheden.
Een massale gang naar geldautomaten zou bij een echte dreiging juist nieuwe problemen kunnen veroorzaken. Voorbereiden kan beter rustig en geleidelijk gebeuren.
Wat kan thuis uitvallen?
Een landelijke betaalstoring kan verschillende vormen aannemen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat:
- a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
betaalautomaten in winkels niet werken; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
contactloos betalen uitvalt; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
geldautomaten tijdelijk niet beschikbaar zijn; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
internetbankieren of bankapps niet bereikbaar zijn; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
betaalverzoeken niet kunnen worden verstuurd; - a]:text-primary dark:[&>a]:text-white [&>a]:underline md:text-lg text-base”>
overboekingen vertraging oplopen.
Niet iedere storing hoeft al deze diensten tegelijk te raken. Een storing bij één bank kan beperkt blijven tot klanten van die bank, terwijl een probleem bij een belangrijke technische dienstverlener veel breder kan uitpakken.
Ook stroom- en internetstoringen kunnen betaling onmogelijk maken zonder dat de banksystemen zelf defect zijn.
Oefenen is geen voorspelling
Overheidsinstanties, hulpdiensten en bedrijven oefenen regelmatig met ernstige scenario’s. Dat betekent niet dat zij verwachten dat de nagespeelde crisis binnenkort werkelijk plaatsvindt.
De financiële sector doet dit omdat betalingsverkeer tot de vitale infrastructuur behoort. Wanneer betalen langdurig onmogelijk wordt, raakt dat boodschappen, brandstof, medicijnen, salarissen en bedrijfsvoering.
De oefening laat vooral zien dat banken, toezichthouders en overheid rekening houden met incidenten die meerdere systemen tegelijk raken. De gewone consument hoeft daar vandaag niets voor te doen, maar doet er wel verstandig aan niet volledig van één betaalmiddel afhankelijk te zijn.
Source: https://www.dagelijksestandaard.nl/economie/dnb-oefening-landelijke-uitval-pinnen-online-betalen
.
